Miến lươn là miến dong chan nước dùng ngọt từ xương lươn và xương lợn, phía trên là lươn chiên giòn rụm, hành phi, rau răm, giá. Một nồi cho 4 người mất khoảng 1 tiếng 30 phút. Khó nhất là làm sạch nhớt lươn và chiên lươn giòn lâu, ngâm vào nước dùng vẫn không mềm ngay.
Nguyên liệu cho 4 người
Định lượng tham khảo, nêm lại theo khẩu vị. Lươn mua loại còn sống, to vừa cỡ ngón tay cái; lươn quá nhỏ ít thịt, quá to thịt dai.
| Nguyên liệu | Định lượng | Ghi chú / thay thế |
|---|---|---|
| Lươn đồng | 700–800 g | Nhờ người bán làm sạch nhớt, mổ sẵn thì đỡ nhiều công |
| Xương ống lợn (heo) | 500 g | Cho nước dùng đậm, ngọt |
| Miến dong | 400 g khô | Khoảng 100 g mỗi người |
| Bột năng (bột sắn dây cũng được) | 3 thìa canh (khoảng 30 g) | Áo lươn trước khi chiên |
| Dầu ăn | 500 ml | Để chiên ngập; lọc lại dùng được |
| Gừng, hành khô | 1 nhánh gừng (30 g), 4 củ hành | Gừng nướng thả vào nồi; hành để phi |
| Nghệ | 1 thìa cà phê bột hoặc 1 khúc nhỏ | Ướp lươn cho màu vàng |
| Nấm hương khô | 6–8 tai | Tuỳ chọn, thái chỉ |
| Muối, nước mắm, hạt tiêu | Vừa đủ | Khoảng 2 thìa canh nước mắm |
| Rau răm, hành lá, giá, ngò gai | 1 rổ | Rau răm gần như bắt buộc với lươn |
| Muối hạt, giấm hoặc chanh, tro bếp | Để làm nhớt | Tro bếp nếu có, không thì muối giấm |
Làm sạch nhớt và lấy thịt lươn
Lươn có nhiều cách làm sạch; dưới đây là cách gọn nhất cho món miến.
- Làm nhớt. Lươn đã làm chết (nhờ người bán làm nếu chưa quen), cho vào chậu, rắc 2 thìa canh muối hạt và 3 thìa canh giấm hoặc nước cốt chanh, dùng găng tay hoặc nắm lá chuối khô tuốt mạnh dọc thân. Nhớt kết lại thành bọt trắng, tuốt sạch, rửa nước. Làm lại một lượt nữa. Nhà quê dùng tro bếp xát lươn, tác dụng giống muối. Lươn sạch khi cầm không còn trơn tuột, da sần nhẹ và rít tay.
- Luộc lươn. Đun sôi khoảng 1 lít nước với vài lát gừng, thả lươn vào, đun lửa vừa 5–7 phút từ khi sôi lại, đến khi thịt lươn co lại, bụng nứt nhẹ. Vớt ra, giữ lại nước luộc, lọc qua rây.
- Gỡ thịt. Để lươn bớt nóng, dùng mũi dao hoặc đầu thìa rạch dọc sống lưng, gỡ thịt thành sợi dài, bỏ ruột. Xương và đầu lươn giữ lại.
- Giã xương lấy ngọt. Xương và đầu lươn giã dập (hoặc xay sơ với chút nước luộc), cho vào túi vải hoặc lọc lấy nước. Đây là phần làm nước dùng miến lươn có vị ngọt riêng, khác hẳn nước xương lợn đơn thuần.
Nấu nước dùng
- Xương lợn. Chần xương ống, đổ nước đầu, rửa sạch. Ninh với khoảng 2 lít nước cùng gừng nướng và 2 củ hành nướng, lửa nhỏ 1 tiếng, vớt bọt khi nước sắp sôi để nước trong, như cách nấu nước dùng gà của bún thang.
- Thêm nước lươn. Đổ nước luộc lươn và nước lọc xương lươn vào nồi, thả chân nấm hương nếu có. Đun lửa nhỏ thêm 15 phút. Nước dùng chuyển màu vàng nhạt, ngửi thấy mùi ngọt đặc trưng của lươn.
- Nêm. Muối, nước mắm, chút hạt tiêu. Nước dùng miến lươn nêm hơi đậm hơn nước phở vì miến ít vị.
Chiên lươn giòn
- Ướp. Thịt lươn gỡ sợi trộn với nghệ, một nhúm muối, chút hạt tiêu và 1 thìa cà phê nước mắm, để 10 phút.
- Thấm khô và áo bột. Thấm lươn thật khô bằng khăn giấy. Rắc bột năng, xóc đều cho mỗi sợi có lớp bột mỏng, rũ bớt bột thừa. Lớp bột này hút ẩm bề mặt và tạo vỏ giòn.
- Chiên lần một. Dầu ngập, đun đến khi thả một sợi lươn vào thấy sủi bọt đều quanh sợi. Thả từng mẻ nhỏ, chiên 3–4 phút đến khi lươn vàng nhạt, bọt dầu thưa dần. Vớt ra rổ.
- Chiên lần hai. Tăng lửa cho dầu nóng hơn, thả lươn vào chiên lại 1–2 phút đến khi vàng sậm, khi gắp lên nghe tiếng sột sột, gõ vào thành rổ kêu khô. Chiên hai lần là bí quyết để lươn giòn lâu: lần đầu đuổi nước bên trong, lần sau làm vỏ giòn cứng.
- Hành phi. Tranh thủ dầu chiên lươn, phi 2 củ hành thái mỏng đến vàng nhạt rồi vớt ngay; hành sẽ chín thêm trên giấy thấm. Cách phi hành vàng giòn có giải thích kỹ ở bài xôi xéo.
Lươn chiên để trên rổ thưa hoặc giấy thấm, không đậy kín nắp: hơi nóng đọng lại là lươn mềm ngay.
Trụng miến và xếp bát
Miến dong ngâm nước lạnh 10–15 phút đến khi sợi mềm dẻo, uốn được không gãy, để ráo. Khi ăn, trụng miến trong nước sôi khoảng 30–60 giây, sợi trong là vớt ra; trụng lâu miến nở nhão và dính. Cho miến vào bát, thêm giá, nấm, rau răm, hành lá, chan nước dùng sôi, cuối cùng mới xếp lươn chiên lên trên cùng và rắc hành phi. Lươn để trên mặt, ăn đến đâu nhúng đến đó thì giữ giòn được lâu.
Lỗi hay gặp và cách sửa
- Lươn tanh: làm nhớt chưa sạch, không luộc với gừng. Tuốt nhớt hai lượt, luộc có gừng, ăn với rau răm, tiêu.
- Lươn chiên mềm, ỉu nhanh: lươn còn ướt, chiên một lần, dầu chưa nóng. Thấm khô, áo bột năng mỏng, chiên hai lần.
- Lươn chiên khô cứng như que: sợi quá mảnh hoặc chiên lâu ở lần một. Gỡ sợi to vừa, lần một chỉ đến vàng nhạt.
- Miến nát, vón cục: ngâm nước nóng hoặc trụng lâu. Ngâm nước lạnh, trụng nhanh từng bát.
- Nước dùng nhạt, chỉ có vị xương lợn: bỏ nước luộc và xương lươn. Đó chính là phần tạo vị miến lươn, đừng đổ đi.
Biến tấu và vùng miền
| Kiểu | Cách làm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Miến lươn nước | Như cách trên | Phổ biến ở Hà Nội, ăn sáng hoặc ăn trưa |
| Miến lươn trộn | Miến trụng, trộn ít nước dùng sánh, lươn chiên, hành phi, rau thơm, lạc rang | Đậm, ăn kèm bát nước dùng nhỏ |
| Miến xào lươn | Lươn xào mềm (không chiên) với miến, giá, hành, mộc nhĩ | Hợp bữa tối |
| Lươn xào lăn, cháo lươn, súp lươn | Lươn xào sả nghệ ớt, nấu cháo hoặc súp sánh | Quen thuộc ở xứ Nghệ (Nghệ An, Hà Tĩnh), thường cay hơn, ăn với bánh mì hoặc bánh đa |
Có nhà ở Hà Nội thả cả lươn mềm (không chiên) vào nước dùng cho trẻ con và người già dễ ăn, phần chiên giòn để riêng cho người lớn.
Bảo quản và hâm lại
Lươn chiên để nguội, cho hộp không đậy kín hoặc túi giấy, để ngăn mát được 2 ngày. Muốn giòn lại thì chiên lại 1 phút trong dầu nóng hoặc nướng lò 180 °C 5–6 phút. Nước dùng để hộp kín, ngăn mát 2 ngày, ngăn đá 1 tháng. Miến đã trụng không giữ được, ăn đến đâu trụng đến đó.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao chiên lươn giòn lâu?
Thấm lươn thật khô, áo một lớp bột năng mỏng, chiên hai lần: lần đầu đến vàng nhạt, lần hai dầu nóng hơn đến vàng sậm. Để lươn trên rổ thưa, không đậy kín, và chỉ đặt lên bát miến khi chuẩn bị ăn.
Nước dùng miến lươn nấu bằng gì?
Thường là xương ống lợn ninh trong, cộng nước luộc lươn và nước lọc từ xương, đầu lươn giã dập. Phần nước lươn tạo vị ngọt riêng nên đừng đổ đi.
Làm sạch nhớt lươn bằng gì?
Muối hạt kết hợp giấm hoặc chanh, tuốt mạnh bằng găng tay hoặc lá chuối khô, làm hai lượt. Nhà quê dùng tro bếp xát cũng sạch. Sạch khi cầm lươn không còn trơn tuột.
Miến dong ngâm bao lâu?
Ngâm nước lạnh 10–15 phút đến khi sợi dẻo, rồi trụng nước sôi 30–60 giây trước khi ăn. Ngâm nước nóng hoặc trụng lâu thì miến nở nhão, dính vào nhau.
Miến lươn ăn kèm rau gì?
Rau răm là quen nhất vì hợp vị lươn, thêm hành lá, giá trần, ngò gai. Có thể ăn kèm chanh, ớt tươi và chút hạt tiêu.