Canh cua rau đay, mồng tơi là bát canh mùa hè của nhà Bắc: nước cua ngọt mát, riêu nổi từng đám, rau đay sánh nhớt, ăn với cà pháo muối giòn chấm mắm tôm. Nấu mất khoảng 45 phút, phần lớn là làm cua. Khó nhất không phải nêm nếm mà là canh cho riêu nổi trước rồi mới thả rau, và giữ rau xanh, không nhũn thâm.
Nguyên liệu cho 4 người
Định lượng tham khảo, nêm lại theo khẩu vị. Đây là món canh trong bữa cơm, không phải món chính như bún riêu, nên lượng cua ít hơn.
| Nguyên liệu | Định lượng | Ghi chú / thay thế |
|---|---|---|
| Cua đồng | 400–500 g | Cua sống; hoặc 300 g cua xay sẵn trong ngày |
| Rau đay | 1 mớ (khoảng 300 g) | Chọn mớ lá non, cọng mềm bẻ gãy giòn |
| Mồng tơi | 1 mớ (khoảng 300 g) | Có thể dùng chỉ một trong hai loại |
| Mướp hương | 1 quả (khoảng 300 g) | Tuỳ chọn, cho vị ngọt, mùi thơm |
| Nước | 1,5–1,8 lít | Đủ 4 bát canh và còn chan cơm |
| Muối | 1/2 thìa cà phê (khoảng 3 g) vào nước cua | Thêm khi nêm |
| Nước mắm | 1–2 thìa canh (15–30 ml) | Nêm cuối |
| Cà pháo muối | 300–400 g | Mua cà đã muối chín hoặc tự muối trước 3–5 ngày |
| Mắm tôm | 2 thìa canh | Để chấm cà, pha chanh, ớt, chút đường |
Sơ chế cua và rau
- Làm cua. Rửa, bóc mai, khều gạch để riêng, giã thân cua với chút muối rồi lọc lấy nước, giống hệt cách làm cua cho bún riêu nhưng lượng nhỏ hơn. Lọc với khoảng 1,5 lít nước, hai lượt, để lắng rồi gạn bỏ sạn.
- Nhặt rau đay. Ngắt lá và ngọn non, bỏ cọng già. Rửa sạch, vớt để ráo rồi mới thái. Rau đay thái nhỏ thì canh nhớt sánh nhiều, thái to hoặc để nguyên lá thì canh trong hơn. Nhà Bắc thường thái vừa, khoảng 1–2 cm.
- Nhặt mồng tơi. Ngắt lá và ngọn, cọng mập thì tước bớt xơ, rửa sạch, thái khúc 3–4 cm hoặc để nguyên lá.
- Mướp. Gọt vỏ (cạo nhẹ lớp xanh ngoài để mướp vẫn còn màu xanh nhạt), bổ dọc, thái miếng xiên. Thái xong mới gọt là mướp ít thâm hơn.
Nấu canh
- Đun nước cua. Cho nước cua vào nồi, thêm muối, đun lửa vừa. Khuấy nhẹ đáy nồi lúc còn nguội để cua không dính. Khi mép nồi lăn tăn, thịt cua nổi lấm tấm thì ngừng khuấy, hạ nhỏ lửa.
- Chờ riêu kết. Để yên 4–5 phút đến khi riêu nổi thành đám trên mặt, nước phía dưới chuyển trong hơn. Đây là lúc cần nhất: đừng thả rau trước khi riêu nổi. Rau chìm xuống làm xáo trộn nồi, riêu chưa kết sẽ vỡ vụn lẫn vào lá.
- Thả mướp trước. Mướp cần lâu hơn rau lá. Thả nhẹ mướp vào khoảng trống giữa các đám riêu, đun khoảng 2 phút đến khi mướp hơi trong.
- Thả rau đay, mồng tơi. Tăng lửa vừa, thả rau vào, dùng đũa ấn nhẹ cho rau chìm, không đảo mạnh. Khi nước sôi lại, lá rau đổi màu xanh sẫm, mềm rủ là được, khoảng 2–3 phút. Đậy vung kín và đun quá lâu là rau thâm vàng, mất mùi.
- Nêm và tắt bếp. Nêm nước mắm, chút muối. Muốn canh béo hơn thì phi thơm phần gạch cua với chút mỡ rồi rưới lên mặt. Tắt bếp, múc ra bát to, không để canh ngồi trên bếp nóng.
Canh cua là canh ăn nóng hay nguội đều ngon. Ngày hè nhiều nhà nấu sớm, để nguội rồi mới ăn, nước canh mát và ngọt hơn.
Cà pháo ăn kèm
Bát canh cua thiếu đĩa cà pháo là thiếu một nửa bữa cơm Bắc. Cà pháo muối chua giòn, chấm mắm tôm, cắn kêu "rộp", ăn xen với canh cua ngọt.
- Chọn cà muối đã chín: quả chuyển màu vàng ngà, cắn giòn, vị chua nhẹ, không còn hăng. Cà pháo sống có chất solanin; cà muối chưa đủ ngày (còn trắng xanh, vị hăng, đắng) thì đừng ăn, chờ thêm vài ngày nữa.
- Tự muối: cần 3–5 ngày tuỳ thời tiết. Cách muối chi tiết nằm ở danh mục dưa muối và đồ lên men. Muối mà không chờ đủ ngày là hỏng bữa canh.
- Mắm tôm chấm cà: mắm tôm thêm vài giọt chanh hoặc quất, một ít đường, ớt tươi giã, khuấy đều đến khi nổi bọt nhẹ. Có nhà cho thêm chút rượu trắng để mắm dịu mùi.
- Cà dầm tương: kiểu khác của người Bắc là dầm cà pháo trong tương bần với tỏi ớt, ăn từ 1–2 hôm sau.
Lỗi hay gặp và cách sửa
| Hiện tượng | Nguyên nhân | Cách sửa |
|---|---|---|
| Riêu vụn lẫn vào rau | Thả rau khi riêu chưa nổi; khuấy sau khi nước nóng | Chờ riêu kết thành đám mới thả rau, ấn rau chứ đừng đảo |
| Rau thâm, nhũn | Đun quá lâu, đậy kín vung khi rau đã chín | Thả rau sau cùng, sôi lại 2–3 phút là tắt |
| Canh nhớt quá, như hồ | Thái rau đay quá nhỏ, cho nhiều đay ít nước | Thái to hơn, trộn thêm mồng tơi hoặc mướp, tăng lượng nước |
| Canh lợ, tanh mùi cua | Cua chết, không lọc kỹ, không khều bỏ yếm | Mua cua sống, rửa kỹ; thả thêm vài lát gừng mỏng khi đun nếu cua kém tươi |
| Canh có sạn | Lọc vội một lần | Lọc hai lần qua rây mịn và để lắng |
Biến tấu theo mùa và theo vùng
Canh cua là cái nền, rau thả vào thì đổi theo mùa, theo vườn.
- Canh cua rau đay mướp: phổ biến nhất ở đồng bằng Bắc Bộ mùa hè.
- Canh cua rau rút: rau rút (rau nhút) giòn, có xơ trắng cần tước bỏ; vị lạ, hợp với người thích rau giòn.
- Canh cua rau muống, rau dền, rau ngót: thay khi không có đay, mồng tơi. Rau dền cho nước màu hồng đỏ.
- Canh cua bầu, bí: cho thêm bầu hoặc bí xanh thái miếng mỏng, ăn ngọt mát.
- Miền Trung, miền Nam: cũng nấu canh cua với rau dền, mồng tơi, rau đay, thường thêm tôm khô hoặc cua xay sẵn, nêm ngọt hơn; nhiều nơi gọi mồng tơi là "mùng tơi", gọi mướp hương là "mướp" đơn giản.
Bữa cơm đi kèm hợp nhất là cơm trắng, canh cua, cà pháo, thêm một đĩa đậu phụ rán hay thịt rang. Món mặn đậm mà canh mát, đúng nhịp ăn mùa nóng.
Bảo quản và hâm lại
Canh cua rau nên ăn hết trong bữa. Rau lá để qua đêm thâm, nhũn và nhạt mùi. Còn thừa thì để nguội, đậy kín, cho ngăn mát và ăn trong ngày hôm sau, hâm sôi lại một lần. Cách tiện hơn là nấu riêng phần nước cua đã đóng riêu, để ngăn mát 1 ngày, bữa sau đun nóng rồi mới thả rau mới. Cà pháo muối đã chín cho vào hũ, ngập nước muối, để ngăn mát được khoảng 1–2 tuần, giòn lâu hơn để ngoài.
Câu hỏi thường gặp
Nấu canh cua rau đay bao lâu thì được?
Phần làm cua mất khoảng 25–30 phút. Đun nước cua đến khi riêu nổi khoảng 10 phút, sau đó thả rau chỉ 2–3 phút là chín. Tổng cộng khoảng 45 phút cho một nồi canh 4 người.
Vì sao canh cua bị vỡ riêu?
Do khuấy khi nước đã nóng, đun sôi bùng hoặc thả rau khi riêu chưa kết. Hãy khuấy nhẹ lúc nước còn nguội, rồi để yên lửa nhỏ đến khi riêu nổi thành đám mới thả rau.
Canh cua nên nấu với rau gì?
Phổ biến nhất là rau đay, mồng tơi, mướp. Có thể thay bằng rau rút, rau muống, rau dền, rau ngót, bầu hoặc bí. Rau đay và mồng tơi làm canh sánh, mướp và bầu cho vị ngọt mát.
Cà pháo muối bao lâu thì ăn được?
Thường 3–5 ngày tuỳ thời tiết, nóng thì nhanh hơn. Cà ăn được khi chuyển vàng ngà, giòn, chua nhẹ, hết vị hăng. Cà còn trắng xanh, hăng đắng thì chưa đủ ngày, chưa nên ăn.
Có cần cho mì chính vào canh cua không?
Không cần. Nước cua đồng lọc kỹ đã ngọt tự nhiên. Nêm muối và nước mắm vừa đủ, thêm gạch cua phi mỡ là canh đủ đậm.