Bún bò Huế là bún sợi to chan nước dùng xương bò, giò heo thơm mùi sả và mắm ruốc, mặt nước có lớp dầu điều đỏ cam cay nhẹ, ăn với bắp bò, giò heo, chả cua và rau sống. Nấu cho 4 người mất khoảng 3 tiếng, phần lớn là hầm. Khó nhất là dùng mắm ruốc sao cho nước dậy mùi thơm mà vẫn trong, không đục, không khắm.
Nguyên liệu cho 4 người
Định lượng tham khảo, nêm lại theo khẩu vị. Ở Huế người ta gọi đơn giản là "bún bò"; cái tên kèm chữ Huế là cách gọi của nơi khác. Chuyện gốc gác món này dài hơn, ở đây chỉ bàn cách nấu.
| Nguyên liệu | Định lượng | Ghi chú / thay thế |
|---|---|---|
| Bắp bò | 500 g | Bắp hoa có gân, luộc nguyên khối rồi thái mỏng |
| Giò heo (chân giò trước) | 700 g | Chặt khoanh dày 2 cm |
| Xương ống bò hoặc xương heo | 1 kg | Cho nước dùng ngọt nền |
| Sả cây | 8–10 cây | Phần lớn đập dập bó lại; 2 cây băm nhuyễn cho dầu điều |
| Mắm ruốc Huế | 2–3 thìa canh (khoảng 40–50 g) | Không thay bằng mắm tôm Bắc, mùi và độ mặn khác |
| Hạt điều màu | 2 thìa canh (khoảng 20 g) | Để phi lấy dầu màu đỏ cam |
| Ớt bột, ớt tươi | 1–2 thìa cà phê ớt bột | Tuỳ độ cay |
| Hành tím, tỏi | 4 củ hành, 5 tép tỏi | Băm |
| Dầu ăn | 100 ml | Để làm dầu điều sa tế |
| Đường phèn hoặc đường | 1–2 thìa canh | Cân vị mặn của ruốc |
| Nước mắm, muối | Vừa đủ | Khoảng 3 thìa canh nước mắm |
| Nước | 3,5 lít | Hầm còn khoảng 2,5–3 lít |
| Bún sợi to | 1 kg | Loại bún bò, sợi tròn to |
| Chả cua, chả lụa Huế, huyết heo luộc sẵn | 200 g chả, 300 g huyết | Tuỳ chọn; huyết mua loại đã luộc chín |
| Bắp chuối bào, rau muống chẻ, giá, húng quế, rau thơm, chanh | 1 rổ | Rau ăn kèm |
Lọc mắm ruốc cho nước dùng trong
Mắm ruốc là tôm lân (ruốc) muối lên men, mịn, màu hồng tím, mùi đậm. Ruốc Huế mặn và thơm khác hẳn mắm tôm miền Bắc; hai thứ không thay nhau được. Cho thẳng ruốc vào nồi thì nước dùng đục ngầu, có cặn lợn cợn. Cách xử lý:
- Cho 2 thìa canh ruốc vào bát, đổ khoảng 300 ml nước lọc, khuấy cho tan đều.
- Để yên 20–30 phút. Cặn xác ruốc lắng xuống đáy, phần nước phía trên trong hơn, màu hồng nhạt.
- Gạn nhẹ phần nước trong ra bát khác, bỏ lớp cặn dưới đáy. Đây là nước ruốc để nêm nồi.
- Giữ lại khoảng 1 thìa canh ruốc nguyên để phi cùng sả trong dầu điều; ruốc phi chín cho mùi thơm sâu hơn ruốc sống.
Mắm ruốc dùng cho vài món khác của miền Trung (ruốc xào sả, chấm xoài, nêm canh) và cách lọc này dùng được cho mọi món nước.
Hầm nước dùng
- Chần. Xương, giò heo, bắp bò cho vào nồi nước lạnh, đun sôi 3–4 phút, bọt xám nổi nhiều thì đổ nước, rửa sạch từng miếng. Bắp bò có thể ngâm nước muối loãng 15 phút trước khi chần cho bớt mùi.
- Hầm xương. Cho xương vào nồi với 3,5 lít nước, 6–7 cây sả đập dập buộc thành bó, 1 củ hành tím nướng. Đun sôi, vớt bọt, hạ lửa nhỏ, hầm 1,5 tiếng.
- Thả bắp bò. Cho bắp bò vào nồi, hầm 40–50 phút. Xiên đũa xuyên qua dễ, rút đũa ra nước trong là chín. Vớt bắp bò ngâm vào bát nước nguội có chút muối 10 phút cho thịt không thâm, rồi gói lại để thái sau.
- Thả giò heo. Giò heo cho vào sau bắp bò hoặc cùng lúc tuỳ độ mềm thích; thông thường hầm 50–60 phút đến khi da mềm dẻo, ấn vào lún nhẹ, nhưng thịt chưa rã khỏi xương.
- Nêm ruốc. Khi thịt đã chín, đổ phần nước ruốc đã lọc vào nồi từ từ, nếm dần. Nêm thêm đường phèn, nước mắm, muối. Vị đúng: mặn đậm, ngọt hậu, mùi ruốc thơm mà không lấn mùi sả. Vớt bỏ bó sả đã nhạt.
Làm dầu điều sa tế
- Đun 100 ml dầu với hạt điều màu ở lửa nhỏ 2–3 phút, đến khi dầu chuyển đỏ cam đậm. Lọc bỏ hạt; hạt điều để lâu sẽ đắng.
- Cho sả băm, hành tỏi băm vào dầu điều, phi lửa nhỏ đến khi sả vàng thơm, khoảng 3 phút.
- Thêm 1 thìa canh ruốc nguyên, ớt bột, đảo 30 giây đến khi dậy mùi thơm cay. Tắt bếp ngay kẻo ớt bột cháy đen.
- Múc phần lớn dầu sa tế đổ vào nồi nước dùng, lớp dầu đỏ nổi đều mặt nồi. Phần còn lại để bàn cho ai thích cay.
Xếp bát
Bún sợi to trụng nước sôi cho nóng, chia bát. Xếp bắp bò thái mỏng, một khoanh giò heo, vài lát chả cua, huyết heo thái miếng (đã luộc chín, chỉ cần thả vào nồi cho nóng), hành lá, ngò. Chan nước dùng thật sôi, có váng dầu đỏ. Rau sống, bắp chuối bào, chanh, ớt tươi để riêng. Nhiều nhà còn để chén ruốc pha loãng cho ai muốn đậm thêm.
Lỗi hay gặp và cách sửa
| Hiện tượng | Nguyên nhân | Cách sửa |
|---|---|---|
| Nước dùng đục, lợn cợn | Cho ruốc thẳng vào nồi, không chần xương | Hoà ruốc, để lắng, chỉ gạn nước trong |
| Mùi ruốc khắm, gắt | Nêm nhiều ruốc sống một lần | Nêm từ từ; phi một phần ruốc với sả trong dầu |
| Thiếu mùi sả | Ít sả, chỉ thả sả lúc đầu | Bó sả hầm từ đầu, thêm sả băm phi trong dầu điều |
| Dầu điều đắng, đen | Phi hạt điều lâu, ớt bột cháy | Lửa nhỏ, lọc hạt sớm, cho ớt bột cuối cùng |
| Giò heo dai hoặc rã nát | Hầm thiếu hoặc quá giờ | Kiểm tra từ phút 45, vớt riêng khi đạt |
| Bắp bò khô, thâm | Hầm quá lâu, để nguội ngoài không khí | Ngâm nước muối nguội ngay sau khi vớt, gói kín |
Biến tấu, vùng miền và ăn kèm
- Ở Huế: nước dùng thiên mặn, cay, mùi ruốc rõ; sợi bún to; rau ăn kèm thường là bắp chuối bào, rau muống chẻ, giá, rau thơm. Chả cua là thứ rất quen trong bát.
- Ở miền Nam: nhiều nơi nêm ngọt hơn, mùi ruốc nhẹ hơn, rau sống nhiều hơn (húng quế, ngò gai), có thêm chả lụa, tiết heo.
- Bản không ruốc: cho nhà có người không ăn được ruốc, nêm nước mắm và đường, tăng sả. Ngon nhưng là "bún bò sả", không còn đúng vị bún bò Huế.
- Bún bò giò heo đơn giản: bỏ chả cua, huyết; giữ bắp bò và giò heo, đủ cho bữa sáng cuối tuần.
Bảo quản và hâm lại
Nước dùng để nguội, hớt bớt mỡ đông trên mặt, cho hộp kín, ngăn mát 2–3 ngày, ngăn đá khoảng 1 tháng. Bắp bò, giò heo để hộp riêng có chút nước dùng cho khỏi khô. Khi ăn, đun sôi nước dùng, thả giò heo vào cho nóng lại, bắp bò thái mỏng chần nhanh. Dầu điều sa tế để lọ kín, ngăn mát được 2 tuần.
Câu hỏi thường gặp
Bún bò Huế dùng mắm ruốc hay mắm tôm?
Bún bò Huế dùng mắm ruốc Huế, làm từ tôm lân muối lên men, mùi và độ mặn khác mắm tôm miền Bắc. Ruốc được hoà nước, để lắng, chỉ lấy phần nước trong để nêm, và một ít phi cùng sả trong dầu điều.
Làm sao để nước bún bò không bị đục?
Chần xương và thịt trước khi hầm, vớt bọt, hầm lửa nhỏ, và không cho ruốc thẳng vào nồi. Hoà ruốc với nước, để lắng 20–30 phút rồi chỉ gạn lấy phần nước trong.
Dầu điều làm bằng gì?
Dầu điều là dầu ăn phi lửa nhỏ với hạt điều màu cho ra màu đỏ cam, sau đó phi thêm sả băm, hành tỏi, ruốc và ớt bột. Lọc hạt sớm để dầu không đắng.
Bún bò Huế ăn kèm rau gì?
Bắp chuối bào, rau muống chẻ, giá, húng quế và các loại rau thơm, kèm chanh và ớt. Ở Huế rau ăn kèm gọn hơn ở miền Nam.
Nấu bún bò Huế mất bao lâu?
Khoảng 3 tiếng cho 4 người: 1,5 tiếng hầm xương, sau đó bắp bò và giò heo thêm khoảng 1 tiếng, cộng thời gian lọc ruốc và làm dầu điều. Dùng nồi áp suất có thể rút ngắn còn khoảng 1,5 tiếng.