Bún riêu cua là bún sợi nhỏ chan nước dùng chua dịu từ cà chua và giấm bỗng, phía trên là những tảng riêu cua đồng vàng nâu, xốp, béo mùi gạch. Nấu cho 4 người mất khoảng 1 tiếng 15 phút, trong đó hơn nửa là việc làm cua. Bước khó nhất là lúc đun nước cua: khuấy sai lúc hoặc để sôi bùng thì riêu vỡ vụn, chìm đáy, nồi nước đục như nước vo gạo.
Nguyên liệu cho 4 người
Định lượng tham khảo, nêm lại theo khẩu vị. Cua đồng nên mua cua còn sống, bò khoẻ, yếm căng; cua chết để lâu có mùi và riêu không thơm.
| Nguyên liệu | Định lượng | Ghi chú / thay thế |
|---|---|---|
| Cua đồng | 700–800 g | Mua cua xay sẵn ở chợ thì khoảng 500 g, nhưng kém thơm hơn cua tự giã |
| Xương ống hoặc xương sườn lợn (heo) | 500 g | Cho nước dùng ngọt nền; bỏ được nếu nấu nhanh, khi đó nước kém đậm |
| Cà chua chín | 5 quả (khoảng 500 g) | Chọn quả chín đỏ, hơi mềm |
| Đậu phụ (đậu hũ) | 3 bìa (khoảng 400 g) | Rán vàng, cắt miếng vuông |
| Bún tươi sợi nhỏ | 1 kg | Khoảng 250 g mỗi người |
| Hành khô (hành tím) | 4 củ | Băm nhỏ để phi |
| Mỡ lợn hoặc dầu ăn | 3 thìa canh (45 ml) | Mỡ lợn cho riêu thơm đúng kiểu nhà Bắc |
| Giấm bỗng | 60–80 ml (4–5 thìa canh) | Thay bằng nước cốt me hoặc 2–3 quả sấu dầm; không có thì chanh, nhưng chua gắt hơn |
| Muối | 1 thìa cà phê (5 g) cho vào nước cua | Giúp riêu đóng tảng |
| Nước mắm | 2–3 thìa canh (30–45 ml) | Nêm sau cùng |
| Mắm tôm | 1 thìa canh vào nồi, thêm để chấm | Tuỳ khẩu vị, nhà nhiều người ăn không quen thì để riêng |
| Hành lá, tía tô, kinh giới, rau muống chẻ, giá, chuối hột hoặc bắp chuối thái | 1 rổ | Rau ăn kèm |
Làm cua: giã, lọc và chưng gạch
Đây là phần quyết định món có thơm hay không. Cua đồng nhỏ, nhiều đất, nên rửa kỹ chứ không vội.
- Ngâm và rửa cua. Cho cua vào chậu nước sạch ngâm 15–20 phút cho nhả bớt bùn, đổ nước, rửa lại 3–4 lần, xóc mạnh trong rổ. Dừng khi nước rửa cuối gần trong, không còn váng bùn.
- Tách mai, khều gạch. Bóc mai từng con, bỏ yếm. Dùng thìa cà phê khều phần gạch vàng ở mai ra một bát nhỏ, để riêng. Mai sau khi khều gạch thì bỏ, phần thân giữ lại. Việc này hơi lâu, khoảng 20 phút cho 800 g cua, nhưng là thứ làm riêu có màu vàng và mùi béo.
- Giã hoặc xay thân cua. Cho thân cua vào cối giã với một nhúm muối đến khi nhuyễn mịn, không còn nghe tiếng vỏ lạo xạo to. Dùng máy xay thì cho thêm khoảng 200 ml nước, xay hai lượt, mỗi lượt 30–40 giây.
- Lọc lấy nước cua. Đổ cua đã giã vào chậu, thêm khoảng 2 lít nước lạnh, bóp kỹ rồi lọc qua rây. Bã cua cho lại vào cối hoặc máy xay, thêm 500 ml nước, giã và lọc lần nữa. Bã cuối cùng chỉ còn là vỏ vụn, sờ không thấy thịt. Để nước cua lắng 5 phút rồi gạn nhẹ sang nồi, bỏ phần sạn lắng dưới đáy chậu.
- Chưng gạch cua. Phi thơm một nửa số hành băm với mỡ, cho gạch cua vào đảo lửa nhỏ khoảng 1 phút. Gạch chuyển từ vàng đục sang vàng cam trong, dậy mùi béo là được. Tắt bếp, để riêng.
Nấu nước dùng và đóng riêu
- Nước xương. Xương chần sôi 2–3 phút, đổ nước đầu, rửa lại rồi ninh với khoảng 1,5 lít nước, lửa nhỏ, 40 phút. Nước ngọt nền, hơi trong là đủ, không cần ninh lâu như phở.
- Đun nước cua. Cho khoảng 1 thìa cà phê muối vào nồi nước cua, đặt lên bếp lửa vừa. Lúc nước còn nguội và mới ấm, dùng muôi khuấy nhẹ dọc đáy nồi để thịt cua không lắng dính đáy rồi cháy.
- Dừng khuấy khi nước nóng. Khi mặt nước bắt đầu bốc hơi, mép nồi lăn tăn bọt nhỏ, thịt cua lấm tấm nổi lên thì thôi khuấy hẳn, hạ lửa nhỏ. Protein trong thịt cua đông tụ khi gặp nóng, các hạt li ti dính vào nhau và nổi thành mảng. Khuấy lúc này là làm vỡ mảng đó.
- Giữ lửa liu riu. Để nồi ở lửa nhỏ, nước chỉ lăn tăn chứ không sôi bùng. Sau 5–7 phút riêu nổi thành tảng dày, phần nước dưới chuyển trong hơn, màu vàng nhạt. Dùng muôi thủng vớt nhẹ riêu ra bát, hoặc cứ để nguyên trong nồi, đẩy dồn về một góc.
- Xào cà chua. Cà chua bổ múi cau. Phi nửa hành còn lại, cho cà chua vào đảo với một nhúm muối khoảng 4–5 phút, đến khi cà chua mềm, ra nước đỏ, vỏ bắt đầu bong. Cho thêm 1 thìa canh mắm tôm vào đảo cùng nếu nhà ăn được, mùi mắm tôm chín sẽ dịu và thơm hơn để sống.
- Gộp nồi. Lọc nước xương vào nồi nước cua (nhẹ tay, đổ dọc thành nồi để riêu không vỡ). Cho cà chua xào, đậu phụ rán vào. Đun lửa vừa đến khi nước sắp sôi.
- Nêm chua và mặn. Cho giấm bỗng từng thìa, nếm dần đến khi vị chua dịu, vừa đủ để ăn không ngấy. Nêm nước mắm, chút đường nếu cà chua chua gắt. Cuối cùng rưới phần gạch cua chưng lên mặt nồi, thả hành lá. Nước dùng nhìn có lớp váng vàng cam óng trên mặt là đẹp.
Xếp bún vào bát, chần qua nước sôi cho nóng, múc riêu lên trước rồi mới chan nước để riêu nằm trên mặt. Rau sống, chanh, ớt tươi, mắm tôm để riêng.
Lỗi hay gặp và cách sửa
| Hiện tượng | Nguyên nhân thường gặp | Cách sửa |
|---|---|---|
| Riêu không đóng, lợn cợn như cám | Khuấy khi nước đã nóng; đun sôi bùng; nước cua quá loãng | Lần sau dừng khuấy sớm, giữ lửa nhỏ. Lần này hạ lửa thấp nhất, để yên 10 phút, phần riêu vụn vẫn sẽ gom lại một ít |
| Riêu dính cháy đáy nồi | Không khuấy lúc nước còn nguội | Múc nhẹ phần trên sang nồi khác, đừng cạo đáy kẻo mùi khét lan ra cả nồi |
| Nước dùng đục, có sạn | Lọc cua một lần, không để lắng | Lọc hai lần, để lắng 5 phút, gạn bỏ cặn cuối chậu |
| Riêu nhạt, không béo | Bỏ gạch, cua chết, cua xay sẵn để lâu | Giữ gạch chưng mỡ rưới lên cuối; dùng cua sống giã trong ngày |
| Nước chua gắt, đỏ mà không thơm | Cho giấm một lần quá tay, cà chua không xào | Thêm nước xương pha loãng; lần sau xào cà chua kỹ và nêm giấm từng thìa |
Biến tấu, vùng miền và ăn kèm
Các kiểu bún riêu thường gặp
- Bún riêu cua kiểu Hà Nội: đúng như cách trên, nước chua bằng giấm bỗng, ăn với đậu rán, rau muống chẻ, tía tô, kinh giới, mắm tôm. Nhiều nhà thêm ốc luộc thành bún riêu ốc.
- Bún riêu thêm bắp bò, sườn sụn, chả: phổ biến ở các nồi bán buổi sáng, đậm và no hơn. Bắp bò thái mỏng, chần trong nước dùng đang sôi rồi xếp lên.
- Bún riêu kiểu miền Nam: thường dùng riêu trộn thêm thịt xay, trứng, tôm khô, đúc thành từng viên hoặc mảng chắc; nước dùng ngọt hơn, ít chua, nhiều nơi cho huyết heo luộc, chả lụa, ăn kèm rau sống và giá. Không có cũng không sao, đây là cách nấu khác chứ không phải cách nào đúng hơn.
- Riêu cua bể (cua biển) Hải Phòng: dùng thịt cua biển đánh với trứng, nước dùng ngọt kiểu hải sản. Cũng là một món tách riêng.
Ăn kèm cho đúng điệu
Rau sống của bún riêu Bắc nghiêng về rau thơm có mùi hắc nhẹ: tía tô, kinh giới, hành hoa, thêm rau muống chẻ ngâm nước cho cong. Bắp chuối thái chỉ ngâm nước chanh để không thâm. Mắm tôm pha một chút chanh, ớt, vài hạt đường, gắp một ít vào bát chứ không đổ cả chén. Giấm tỏi ớt ngâm sẵn để ai thích chua thêm tự chế.
Bảo quản và hâm lại
Riêu và nước dùng nên ăn trong ngày. Còn thừa thì để nguội, cho hộp kín vào ngăn mát, dùng trong 1–2 ngày. Bún tươi để riêng, không ngâm trong nước dùng. Khi hâm, đun nhỏ lửa đến khi nước vừa sôi lăn tăn rồi tắt, đừng đun sôi lâu: riêu bị vỡ, cà chua nhừ nát, nước chua lên. Rau sống không để qua đêm.
Cua giã lọc sẵn có thể chia túi, để ngăn đá khoảng 1 tháng. Khi dùng rã đông trong ngăn mát rồi nấu như bình thường, riêu vẫn đóng nhưng mềm hơn cua tươi một chút.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nấu bún riêu cua mà riêu không đóng?
Thường do khuấy khi nước đã nóng hoặc đun lửa to cho sôi bùng. Riêu đóng nhờ thịt cua đông tụ và kết dính khi nóng lên từ từ. Chỉ khuấy đáy nồi lúc nước còn nguội, khi mép nồi lăn tăn thì dừng hẳn và hạ lửa nhỏ.
Bún riêu dùng giấm gì cho chua?
Nhà Bắc hay dùng giấm bỗng, vị chua dịu và thơm mùi rượu nếp. Không có giấm bỗng thì dùng nước cốt me, sấu dầm hoặc vài quả khế chua. Chanh dùng được nhưng chua gắt, nên vắt khi ăn chứ không đổ vào nồi.
Có nên dùng cua xay sẵn ngoài chợ không?
Dùng được khi bận, nhưng nên mua của người xay ngay trước mặt và nấu trong ngày. Cua xay sẵn thường đã mất phần gạch nên riêu kém béo, màu nhạt. Có thể mua thêm ít gạch cua đóng hộp để chưng rưới lên cho đẹp.
Bún riêu có cần cho mắm tôm vào nồi không?
Không bắt buộc. Một thìa mắm tôm xào cùng cà chua làm nước dùng đậm và có mùi đặc trưng của bún riêu Bắc. Nhà có người không ăn được thì bỏ, để mắm tôm riêng cho ai thích chấm.
Cua đồng giã bằng máy xay sinh tố có được không?
Được, nhưng nên cho thêm nước và xay hai lượt ngắn để máy không nóng. Nhớ lọc hai lần qua rây mịn vì máy xay làm vỏ cua vụn nhỏ hơn, dễ lọt sạn vào nồi.