Nhà BếpWiki
Tìm
Món chay

Mâm cơm chay ngày rằm, mùng một: cách lên món và nấu cho cả nhà

Mâm cơm chay 4 người thường có năm món: canh, kho, xào, rau luộc với chén chấm và một món chiên. Món kho, món chiên làm trước; món xào, canh rau làm sau cùng.

Mâm cơm chay ngày rằm, mùng một: cách lên món và nấu cho cả nhà

Một mâm cơm chay ngày rằm, mùng một cho 4 người thường gồm năm món: một món canh, một món kho, một món xào, một đĩa rau luộc với chén chấm và một món chiên hoặc món cuốn. Nấu trong khoảng một tiếng rưỡi nếu chia việc đúng thứ tự. Cái khó không nằm ở từng món mà ở chỗ năm món phải khác nhau về vị, màu và cách nấu, để cả nhà ăn không thấy nhạt và không ngấy dầu.

Nhiều gia đình ăn chay hai ngày này mỗi tháng theo thói quen nhà Phật; có nhà ăn chay chỉ để nhẹ bụng. Bài này lo phần bếp: lên món, đi chợ, nấu theo thứ tự cho kịp.

Nguyên tắc lên mâm: năm món, năm kiểu

Mâm chay hay hỏng vì nấu toàn đồ chiên rồi đồ kho, ăn hai miếng là ngấy. Hãy chọn món theo khung sau:

Vị trí trong mâmCách nấuGợi ý món
CanhNấu nướcCanh rau ngót nấm, canh bí đỏ đậu phộng, canh chua chay
Món mặn chínhKhoĐậu phụ kho nấm, nấm kho tiêu, mít non kho
Món xàoXào nhanhĐậu que xào nấm, su su xào cà rốt, cải thìa xào nấm hương
Rau và chén chấmLuộc, hấpBắp cải, đậu bắp, cà tím, bí xanh luộc chấm kho quẹt chay hoặc nước tương
Món giònChiên, cuốnĐậu hũ chiên sả, chả giò chay, gỏi cuốn chay

Màu cũng cần đủ: xanh của rau, vàng của đậu chiên, nâu của món kho, đỏ cam của cà rốt hay cà chua. Mâm toàn màu nâu thì nhìn đã thấy no.

Mâm mẫu và nguyên liệu cho 4 người

Mâm dưới đây gồm: canh rau ngót nấm rơm · đậu phụ kho nấm hương · su su cà rốt xào nấm đùi gà · rau luộc chấm nước tương gừng · đậu hũ chiên sả ớt. Định lượng tham khảo, nêm lại theo khẩu vị.

Nguyên liệuĐịnh lượngDùng cho / ghi chú
Đậu phụ (đậu hũ) trắng6 bìa, khoảng 900 g3 bìa kho, 3 bìa chiên sả
Nấm hương khô30 gNgâm trước 1 giờ; kho và lấy nước ngâm nêm canh
Nấm rơm200 gCanh
Nấm đùi gà200 gXào
Rau ngót1 bó, khoảng 300 gCanh. Thay bằng cải ngọt, mồng tơi
Su su2 quả (500 g)Xào
Cà rốt1 củ (150 g)Xào, tỉa hoa trang trí
Rau luộc theo mùa500–600 gBắp cải, đậu bắp, bí xanh, cà tím
Sả4 câyBăm nhỏ cho món chiên
Gừng1 củ nhỏChén chấm, khử hăng nấm
Ớt2 quả
Nước tương (xì dầu)khoảng 100 mlKho, chấm
Muối, đường, hạt nêm chayvừa đủHạt nêm chay tuỳ nhà, có thể bỏ
Dầu ănkhoảng 400 mlPhần lớn để chiên, lọc dùng lại được
Gạo500 gCơm cho 4 người

Lưu ý cho người ăn chay theo đạo Phật: nhiều người kiêng hành, tỏi, hẹ, kiệu, nén. Nếu nấu cho ông bà hay người nhà giữ giới này thì dùng gừng, sả, tiêu, ớt và nấm để tạo mùi thay hành tỏi. Nhà chỉ ăn chay cho nhẹ bụng thì dùng hành tỏi bình thường.

Thứ tự nấu để kịp trong 90 phút

  1. Phút 0: vo gạo nấu cơm. Ngâm nấm hương bằng nước ấm (nếu chưa ngâm từ trước). Đặt nồi nước luộc rau.
  2. Phút 5–20: sơ chế tất cả một lượt: nhặt rau ngót, vò sơ; gọt su su, cà rốt thái mỏng; xé nấm đùi gà; cắt chân nấm rơm, bổ đôi; sả băm; đậu phụ cắt miếng, để ráo trên khăn.
  3. Phút 20–40: chiên đậu. Chiên một lượt cho cả món kho lẫn món sả, tiết kiệm dầu và công. Đậu phụ cho món kho chiên vàng nhạt; phần còn lại chiên vàng giòn hơn.
  4. Phút 40–60: bắc nồi kho: đậu chiên, nấm hương, nước tương, chút đường, nước ngâm nấm, kho lửa nhỏ 20 phút đến khi nước sệt, đậu ngấm màu nâu. Món kho để lâu không sao nên làm trước.
  5. Cùng lúc: luộc rau theo thứ tự rau ít mùi trước (bắp cải, bí), rau có nhớt (đậu bắp) sau cùng, dùng chung một nồi nước. Vớt ra đĩa.
  6. Phút 60–70: phi sả với chút dầu đến khi vàng thơm, cho đậu chiên vào đảo cùng ớt, muối, đường. Tắt bếp khi đậu áo đều sả vàng.
  7. Phút 70–80: đun nước canh (có thể dùng nước luộc bắp cải và nước ngâm nấm cho ngọt), cho nấm rơm vào sôi 2 phút, thả rau ngót, sôi lại là nêm và tắt bếp. Rau ngót nấu lâu sẽ nhũn, mất màu.
  8. Phút 80–90: xào nấm đùi gà với su su, cà rốt, lửa lớn, nhanh tay khoảng 4–5 phút; su su vừa chuyển trong, còn giòn là tắt. Món xào làm sau cùng để lên mâm còn nóng và giòn.
  9. Pha chén chấm: nước tương, gừng băm, ớt, chút đường, vắt chanh.

Nguyên tắc chung: món chịu được để lâu (kho, chiên) làm trước; món sợ nguội và nhũn (xào, canh rau lá) làm sau cùng.

Lỗi hay gặp khi nấu mâm chay

  • Mâm ngấy dầu: quá hai món chiên. Giữ đúng một món chiên, món kho dùng đậu chiên vàng nhạt chứ không chiên giòn.
  • Món nào cũng một vị nước tương: đổi vị: món kho dùng nước tương, món xào nêm muối và chút tiêu, canh nêm muối, chén chấm có chua cay.
  • Canh nhạt nhẽo: chỉ nước lã và rau. Dùng nước ngâm nấm hương (lọc cặn), nước luộc bắp cải, hoặc nấu sẵn nồi nước dùng chay rau củ từ hôm trước.
  • Nấm có mùi hăng, ra nhiều nước khi xào: nấm rửa xong để ướt. Rửa nhanh, để ráo kỹ, xào lửa lớn, đừng đậy nắp.
  • Không kịp, món ra lệch giờ: không sơ chế một lượt từ đầu. Sơ chế hết rồi mới bật bếp.

Gợi ý thay đổi mâm theo mùa và vùng

Miền Bắc

Mâm chay Bắc hay có canh bí nấu nấm, đậu phụ rán chấm nước tương, nộm hoa chuối hoặc nộm su hào, nem rán chay nhân miến mộc nhĩ, oản hoặc chè kho nếu có lễ. Vị nhẹ, ít ngọt.

Miền Trung

Huế có truyền thống nấu chay lâu đời gắn với chùa chiền. Mâm chay thường có món chả, nem làm từ mít non, đậu, nấm; bún xào, canh rau má, mắm chay pha đậm. Ưa cay, vị đậm hơn.

Miền Nam

Mâm chay Nam hay có canh chua chay nấu thơm (dứa), kho quẹt chay chấm rau luộc, mít non kho, bì chay, gỏi ngó sen. Vị ngọt rõ, nhiều nước cốt dừa trong món kho và món chè tráng miệng.

Theo mùa

  • Mùa hè: canh chua, rau luộc, gỏi, bớt món kho. Thêm đĩa dưa leo, cà chua.
  • Mùa đông: canh hầm củ quả, món kho tiêu, thêm một nồi lẩu nấm nhỏ thay cho canh.
  • Ngày có khách: thêm một món cuốn hoặc chả giò chay, một đĩa xôi, một món chè.

Bảo quản đồ thừa

  • Món kho để ngăn mát 2–3 ngày, đun sôi lại trước khi ăn, ngày hôm sau thường ngấm và ngon hơn.
  • Canh rau lá và món xào nên ăn hết trong bữa; để qua đêm rau thâm và có mùi.
  • Đậu chiên còn thừa cho hộp kín, hôm sau áp chảo lại hoặc cho vào nồi kho.
  • Rau luộc thừa đừng để quá 1 ngày, nhất là rau lá.

Câu hỏi thường gặp

Mâm cơm chay ngày rằm gồm những món gì?

Mâm phổ biến có năm món: một canh, một món kho, một món xào, rau luộc với chén chấm và một món chiên hoặc món cuốn. Quan trọng là mỗi món một kiểu nấu và một màu để mâm không ngấy.

Nấu món chay có được dùng hành tỏi không?

Tuỳ người ăn. Người ăn chay theo đạo Phật thường kiêng hành, tỏi, hẹ, kiệu, nén; khi đó dùng gừng, sả, tiêu và nấm để tạo mùi. Nhà ăn chay để thay đổi bữa thì dùng hành tỏi bình thường.

Làm sao món chay không bị nhạt?

Lấy vị ngọt từ nấm hương, nước luộc bắp cải, củ cải, bắp ngô; vị đậm từ nước tương; vị thơm từ sả, gừng, tiêu. Và đổi vị giữa các món thay vì món nào cũng nêm nước tương.

Nấu mâm cơm chay 4 người mất bao lâu?

Khoảng 90 phút nếu sơ chế một lượt từ đầu, chiên đậu một lần cho hai món, làm món kho trước và món xào, canh rau sau cùng.

Mâm chay cúng rằm và mâm chay ăn có khác nhau không?

Về món thì có thể giống nhau. Mâm cúng thường được bày đẹp hơn, thêm xôi, chè, hoa quả; món dâng cúng nên nấu riêng phần trước khi nêm nếm và ăn thử.

Mở app Nhà Bếp

Thái, giã, canh lửa, nêm nếm — nấu món Việt bằng một ngón

Mở app Nhà Bếp

Bài viết liên quan

Mở app Nhà Bếp

Thái, giã, canh lửa, nêm nếm — nấu món Việt bằng một ngón

Mở app Nhà Bếp Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store