Đậu phụ (miền Nam gọi đậu hũ) là món đạm chính của bữa chay, và có thể nấu ít nhất sáu kiểu khác nhau để cả tuần không lặp: rán giòn chấm tương, chiên sả ớt, kho nước dừa, hấp nước tương gừng, sốt nấm băm cay, nhồi nấm rim. Mỗi món mất 20–40 phút cho 4 người. Gốc của hầu hết các món là một miếng đậu rán đúng: vỏ vàng giòn, ruột mềm, không bắn dầu, không vỡ.
Chọn đậu cho đúng món
| Loại đậu | Nhận biết | Hợp với |
|---|---|---|
| Đậu phụ trắng (đậu bìa, đậu mơ) | Bìa vuông, ép chắc vừa, mặt mịn | Rán, kho, nhồi, chiên sả |
| Đậu phụ non (đậu hũ non, đậu lụa) | Rất mềm, đóng hộp hoặc khuôn, dễ vỡ | Hấp, nấu canh, sốt nấm băm |
| Đậu ép chắc (đậu khuôn cứng) | Cầm không cong, ít nước | Xào, nướng, xiên que |
| Đậu rán sẵn | Vỏ vàng, bán ở chợ | Kho, nấu canh, bỏ lẩu. Áp chảo lại cho đỡ mùi dầu cũ |
Đậu tươi ngon có mùi thơm đậu nành nhẹ, mặt mịn, ấn vào đàn hồi. Đậu có mùi chua, bề mặt nhớt là đậu để lâu, đừng mua. Mua về trong ngày nên nấu luôn; để tủ lạnh thì ngâm trong nước sạch, thay nước hằng ngày, dùng trong 2–3 ngày.
Nguyên liệu cho 4 người (mỗi món một đĩa)
Định lượng tham khảo, nêm lại theo khẩu vị. Một bữa thường chỉ cần một món đậu.
| Món | Đậu | Nguyên liệu chính khác |
|---|---|---|
| 1. Đậu rán chấm tương | 4 bìa trắng (khoảng 600 g) | Nước tương 3 thìa canh, gừng, ớt, chanh, 1 thìa cà phê đường |
| 2. Đậu chiên sả ớt | 4 bìa trắng | Sả 4 cây băm, ớt 2 quả, muối 1/2 thìa cà phê, đường 1 thìa cà phê |
| 3. Đậu kho nước dừa | 4 bìa trắng | Nước dừa tươi 400 ml, nước tương 3 thìa canh, tiêu, 1 thìa canh đường |
| 4. Đậu non hấp tương gừng | 2 hộp đậu non (khoảng 600 g) | Nước tương 3 thìa canh, gừng thái chỉ, dầu mè 1 thìa cà phê, ngò |
| 5. Đậu non sốt nấm băm cay | 2 hộp đậu non | Nấm hương tươi hoặc nấm mỡ 200 g băm, tương ớt 1 thìa canh, nước tương, bột năng 1 thìa canh, tiêu Tứ Xuyên hoặc tiêu đen |
| 6. Đậu nhồi nấm rim | 4 bìa trắng | Nấm mèo (mộc nhĩ) 10 g ngâm, nấm hương 4 cái, miến 20 g, cà rốt nhỏ, nước tương, bột năng |
Cách rán đậu vàng giòn không bắn dầu (gốc của món 1, 2, 3, 6)
- Cắt đậu thành miếng vuông hoặc tam giác dày khoảng 2 cm. Đặt lên khăn sạch hoặc giấy thấm, phủ thêm một lớp, ấn nhẹ, để 10–15 phút cho ráo nước bề mặt. Đậu ướt là nguyên nhân chính làm dầu bắn.
- Rắc vài hạt muối lên mặt đậu. Muối rút thêm chút nước và làm vỏ chắc hơn.
- Dùng chảo chống dính hoặc chảo gang, dầu ngập khoảng nửa miếng đậu. Đun đến khi thả một mẩu đậu vụn vào thấy sủi bọt nhỏ đều quanh mép ngay lập tức.
- Thả đậu xa tay, từng miếng một, cách nhau. Không xếp kín chảo, dầu tụt nhiệt thì đậu hút dầu và dính.
- Không lật vội. Để yên 3–4 phút đến khi mép đậu vàng rõ, lắc nhẹ chảo thấy miếng đậu trượt tự do. Lúc đó mới lật. Lật sớm là vỏ dính chảo, rách.
- Rán đủ các mặt đến khi vàng ruộm, vỏ cứng, gõ nhẹ đũa nghe tiếng khô. Vớt ra giá có lỗ hoặc dựng đứng trên giấy thấm cho ráo dầu, đừng đặt nằm phẳng trên đĩa sẽ hấp hơi mềm vỏ.
Sáu món, từng bước
1. Đậu rán chấm nước tương gừng
Rán như trên, cắt miếng vừa ăn. Pha chén chấm: nước tương, gừng băm, ớt, chút đường và vài giọt chanh. Ăn nóng với rau sống, dưa leo, hoặc rau luộc. Món giản dị nhất mà hợp mọi mâm.
2. Đậu chiên sả ớt
- Rán đậu vàng giòn, cắt miếng nhỏ cỡ ngón tay cái.
- Chắt bớt dầu còn khoảng 2 thìa canh, cho sả băm vào lửa vừa, đảo đều đến khi sả vàng, khô tơi, dậy mùi thơm. Sả còn ướt thì không giòn.
- Thêm ớt băm, muối, đường, đảo 30 giây, cho đậu vào đảo nhanh cho sả bám đều. Tắt bếp ngay để sả không cháy đắng.
3. Đậu kho nước dừa
- Đậu rán vàng nhạt (không cần quá giòn, đậu sẽ hút nước kho tốt hơn).
- Xếp vào nồi, đổ nước dừa, nước tương, đường, đun sôi rồi hạ nhỏ lửa, kho 20–25 phút.
- Nước sệt lại, đậu ngả màu nâu cánh gián, mặt bóng là được. Rắc tiêu, ớt. Muốn màu đẹp hơn có thể thêm chút nước màu (đường thắng), chỉ cần một thìa cà phê.
- Thêm trứng cút hoặc nấm rơm nếu nhà ăn chay có trứng, hoặc thêm củ cải trắng cắt khúc.
4. Đậu non hấp nước tương gừng
- Úp đậu non ra đĩa sâu, chắt bớt nước. Cắt ô vuông nhưng không tách rời.
- Hấp nồi đã sôi 8–10 phút đến khi đậu nóng đều, có nước trong rỉ ra quanh đĩa. Chắt nước này đi.
- Rải gừng thái chỉ, ngò. Đun nóng 1 thìa canh dầu ăn đến khi bốc khói nhẹ, rưới lên gừng cho xèo dậy mùi. Rưới nước tương pha chút đường và dầu mè.
5. Đậu non sốt nấm băm cay
- Cắt đậu non hạt lựu to, chần qua nước sôi có chút muối 1 phút cho đậu săn, dễ đảo không vỡ. Vớt ra.
- Phi gừng băm với dầu, cho nấm băm vào xào lửa lớn đến khi nấm ra nước rồi cạn lại, săn và thơm.
- Thêm tương ớt, nước tương, 200 ml nước dùng chay hoặc nước lọc. Sôi thì thả đậu vào, lắc chảo thay vì đảo đũa.
- Hoà bột năng với nước, rót vào cho sốt sánh bám đậu. Rắc tiêu, hành lá (nếu không kiêng). Ăn với cơm nóng.
6. Đậu nhồi nấm rim nước tương
- Nấm mèo, nấm hương, miến ngâm mềm, thái nhỏ. Cà rốt băm. Trộn với chút nước tương, tiêu, 1 thìa bột năng cho nhân kết dính.
- Cắt mỗi bìa đậu làm 2–3 miếng, khía một đường dọc giữa (không cắt đứt), khoét nhẹ, nhồi nhân vào chặt tay.
- Rán miếng đậu nhồi, mặt có nhân xuống trước cho nhân chín và kín lại, rồi rán các mặt còn lại.
- Rim với 3 thìa nước tương, 1 thìa đường, 100 ml nước đến khi nước sệt bóng, rắc tiêu.
Lỗi hay gặp và cách sửa
- Đậu rán bắn dầu tung toé: đậu còn ướt. Thấm khô kỹ, thả xa tay, dùng nắp chống bắn.
- Đậu dính chảo, rách vỏ: dầu chưa đủ nóng hoặc lật sớm. Chờ mép vàng, lắc chảo thấy trượt mới lật.
- Đậu rán xong mềm oặt sau vài phút: đặt nằm trên đĩa hấp hơi. Dựng đứng hoặc để trên giá.
- Đậu non nát bét khi nấu sốt: không chần trước, đảo bằng đũa. Chần nước muối, chỉ lắc chảo.
- Đậu kho nhạt bên trong: rán quá giòn, vỏ cứng không thấm. Rán vàng nhạt cho món kho, kho lâu hơn với lửa nhỏ.
- Đậu có vị chua: đậu để lâu. Không cứu được; bỏ đi.
Biến tấu, vùng miền và ăn kèm
- Miền Bắc: đậu rán chấm mắm tôm là kiểu ăn mặn; mâm chay thì chấm nước tương. Đậu phụ làng Mơ, làng Mai Động (Hà Nội) nổi tiếng mềm mịn. Món đậu luộc chấm tương Bần cũng là kiểu ăn chay quen của người Bắc.
- Miền Trung: đậu hũ kho sả ớt cay, đậu hũ rim mặn ngọt.
- Miền Nam: đậu hũ kho nước dừa, đậu hũ chiên giòn chấm nước tương ớt, đậu hũ non nấu canh với rau cải.
- Nướng: đậu chắc cắt miếng to, ướp sả, nước tương, chút dầu, nướng lò 200 °C hoặc áp chảo gang đến khi cháy vân. Ít dầu hơn rán.
Bảo quản và hâm lại
- Đậu sống: ngâm nước sạch trong hộp, ngăn mát, thay nước mỗi ngày, dùng trong 2–3 ngày.
- Đậu rán, đậu kho: hộp kín, ngăn mát 2–3 ngày. Đậu rán hâm lại bằng chảo khô hoặc lò để giòn lại; vi sóng làm mềm vỏ.
- Đậu kho đun sôi lại, thêm chút nước nếu cạn.
- Đậu non hấp, sốt nấm nên ăn hết trong bữa.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao rán đậu phụ không bị bắn dầu?
Thấm thật khô mặt đậu bằng khăn trong 10–15 phút, rắc chút muối, chờ dầu đủ nóng rồi thả xa tay từng miếng. Nước còn đọng trên đậu gặp dầu nóng là nguyên nhân chính gây bắn.
Vì sao đậu phụ rán bị dính chảo?
Do dầu chưa đủ nóng hoặc lật quá sớm. Chờ mép đậu vàng và lắc chảo thấy miếng đậu trượt tự do rồi mới lật.
Đậu phụ non và đậu phụ trắng khác nhau thế nào khi nấu?
Đậu non rất mềm, nhiều nước, hợp hấp, nấu canh, sốt. Đậu trắng chắc hơn, hợp rán, kho, nhồi. Rán đậu non rất dễ nát và bắn dầu.
Món chay từ đậu phụ nào dễ làm nhất?
Đậu rán chấm nước tương gừng và đậu non hấp tương gừng là hai món nhanh nhất, khoảng 20 phút. Đậu chiên sả ớt và đậu kho nước dừa cũng dễ, chỉ cần rán đậu đúng cách.
Đậu phụ để tủ lạnh được bao lâu?
Đậu sống ngâm nước sạch, thay nước hằng ngày, dùng trong 2–3 ngày. Thấy mùi chua hoặc mặt nhớt là đậu đã hỏng.