Lẩu nấm chay là nồi nước ngọt thanh từ rau củ và nấm khô, thêm táo đỏ, kỷ tử, gừng, sả cho thơm ấm, nhúng năm sáu loại nấm tươi, đậu hũ, rau xanh và ăn với bún hoặc mì. Chuẩn bị khoảng một tiếng cho 4 người, nếu đã có nước dùng nền thì chỉ 30 phút. Cái khó là giữ nước lẩu ngọt đến cuối bữa: nấm nhúng vào liên tục làm nước loãng dần, nên phải có nước dùng dự trữ và nêm lại giữa bữa.
Nguyên liệu cho 4 người
Định lượng tham khảo, nêm lại theo khẩu vị.
| Nhóm | Nguyên liệu | Định lượng | Ghi chú / thay thế |
|---|---|---|---|
| Nước lẩu | Nước dùng chay rau củ | 3 lít (2 lít cho nồi, 1 lít dự trữ) | Ninh từ củ cải, su hào, cà rốt, bắp, nấm hương khô |
| Nấm hương khô | thêm 20 g | Cho nước lẩu đậm hơn nước dùng thường | |
| Táo đỏ khô | 8–10 quả | Khứa nhẹ | |
| Kỷ tử | 1 thìa canh | Cho vào gần cuối, nấu lâu chua | |
| Gừng, sả | 1 củ gừng nhỏ, 3 cây sả | Gừng nướng, sả đập dập | |
| Muối, đường phèn, nước tương | vừa đủ | ||
| Nấm nhúng | Nấm kim châm | 200 g | Cắt gốc, tách bó nhỏ |
| Nấm đùi gà | 200 g | Thái lát dọc | |
| Nấm hương tươi | 150 g | Khía chữ thập trên mũ | |
| Nấm bào ngư | 200 g | Xé miếng | |
| Nấm linh chi nâu hoặc nấm ngọc châm | 150 g | Cắt gốc, tách cụm | |
| Nấm rơm | 150 g | Bổ đôi | |
| Đạm | Đậu hũ non hoặc đậu hũ chiên | 2 hộp hoặc 3 bìa | |
| Tàu hũ ky thanh | 50 g | Ngâm mềm, chiên sơ | |
| Mì căn (tuỳ chọn) | 150 g | ||
| Rau, củ | Cải thảo, cải cúc (tần ô), rau muống, cải bẹ xanh | tổng 800 g | Cải cúc là rau hợp lẩu nấm nhất |
| Bắp ngô, khoai môn | 1 bắp, 200 g khoai | Cho vào nồi từ đầu | |
| Tinh bột | Bún tươi hoặc mì | 600–800 g bún | |
| Chấm | Chao, nước tương ớt, muối tiêu chanh | vừa đủ |
Nấu nước lẩu
- Ngâm thêm 20 g nấm hương khô vào nước ấm 30 phút. Giữ nước ngâm, lọc cặn.
- Gừng nướng xém vỏ, cạo sạch, đập dập. Sả đập dập, cắt khúc.
- Đổ 2 lít nước dùng vào nồi lẩu, thêm nước ngâm nấm, nấm hương, gừng, sả, táo đỏ, bắp cắt khúc, khoai môn. Đun sôi rồi hạ nhỏ lửa 15–20 phút.
- Nước lẩu đạt khi màu vàng nâu nhạt, thơm mùi nấm và gừng, nếm ngọt rõ, hậu ấm. Khoai môn mềm, hơi tan làm nước sánh nhẹ.
- Nêm muối, chút đường phèn, một chút nước tương. Nêm đậm hơn canh một chút, vì nấm và rau nhúng vào sẽ làm nước nhạt đi.
- Cho kỷ tử vào, sôi lại là bắc ra bếp ăn.
- 1 lít nước dùng dự trữ đun nóng sẵn để bên cạnh, nêm sẵn hơi nhạt hơn nồi lẩu.
Sơ chế đồ nhúng
- Nấm: rửa nhanh, không ngâm, để ráo. Nấm kim châm cắt bỏ phần gốc dính mùn, tách bó. Nấm hương khía hoa trên mũ cho đẹp và nhanh chín.
- Đậu, tàu hũ ky: đậu non cắt miếng to, đậu chiên cắt đôi. Tàu hũ ky ngâm mềm, chiên sơ cho dai và đỡ nát khi nhúng.
- Rau: nhặt rửa, để ráo. Cải thảo cắt khúc, rau muống ngắt ngọn.
- Bày từng loại ra đĩa riêng, nấm xếp theo màu cho đẹp mắt.
Ăn lẩu cho đúng thứ tự
- Nấm cứng, đậu trước: nấm đùi gà, nấm hương, nấm rơm, tàu hũ ky, mì căn cho vào trước, sôi 3–5 phút. Các loại nấm này càng nấu càng làm ngọt nước.
- Nấm mềm sau: nấm bào ngư, nấm linh chi nâu sôi 2–3 phút.
- Nấm kim châm: phải nấu chín kỹ, sôi ít nhất 3–5 phút đến khi sợi nấm mềm và đổi màu. Cơ quan quản lý thực phẩm Mỹ khuyên không ăn nấm kim châm sống hoặc tái vì từng có những đợt nhiễm khuẩn Listeria liên quan đến loại nấm này.
- Rau sau cùng: nhúng từng ít, chín tới là gắp ra, rau cải cúc chỉ cần 20–30 giây.
- Sau mỗi lượt nhúng nhiều, nếm lại nước, thêm nước dùng dự trữ chứ đừng thêm nước lọc, và nêm lại chút muối.
- Bún hoặc mì cho vào cuối bữa, khi nước lẩu đã ngọt đậm nhất.
Lỗi hay gặp và cách sửa
| Lỗi | Vì sao | Cách sửa |
|---|---|---|
| Nước lẩu nhạt dần giữa bữa | Nấm, rau ra nước; thêm nước lọc | Thêm nước dùng dự trữ, nêm lại; nêm nồi lẩu đậm hơn canh |
| Nước lẩu đục, sủi bọt nhiều | Nấm không rửa sạch, nhúng quá nhiều một lúc | Hớt bọt, nhúng từng lượt vừa |
| Nước chua nhẹ khó chịu | Kỷ tử nấu quá lâu, táo đỏ quá nhiều | Cho kỷ tử gần cuối, bớt táo đỏ |
| Nấm có vị đất, hăng | Không cắt gốc nấm, nấm để lâu | Cắt sạch gốc, chọn nấm khô ráo, không nhớt, không mùi chua |
| Nấm dai nhách | Nấu nấm mỏng quá lâu | Nấm mỏng nhúng 2–3 phút là vớt |
| Đậu non vỡ nát trong nồi | Khuấy, gắp mạnh | Dùng muôi lưới, hoặc thay đậu non bằng đậu chiên |
Biến tấu nước lẩu và chấm
- Lẩu nấm thuốc bắc chay: thêm vài lát đương quy, hoài sơn, sâm bố chính. Mùi thuốc bắc khá nồng, nên dùng ít, và ăn cho ngon miệng chứ không phải để chữa bệnh.
- Lẩu nấm chua cay kiểu Thái chay: nước dùng thêm sả, lá chanh, riềng, cà chua, me, ớt sa tế chay. Bỏ nấm khô bớt.
- Lẩu nấm nước cốt dừa: cuối cùng rót 200 ml nước cốt dừa, nước béo ngọt, hợp với khoai môn.
- Lẩu nấm miso: hoà 2–3 thìa miso vào nước lẩu khi đã tắt bớt lửa, không đun sôi mạnh sau đó.
- Chấm: chao dầm với đường, chanh, ớt là kiểu miền Nam; nước tương gừng ớt là kiểu chung; muối tiêu chanh cho người ăn nhạt.
Về nấm: chỉ dùng nấm trồng mua ở nơi bán có nguồn gốc. Không hái nấm mọc dại về nấu lẩu, nhiều loại nấm độc trông rất giống nấm ăn được.
Chuẩn bị trước cho bữa lẩu đông người
- Hôm trước: ninh nồi nước dùng rau củ, để nguội, cho ngăn mát. Ngâm tàu hũ ky và nấm hương khô qua đêm trong ngăn mát.
- Trước bữa 1 tiếng: sơ chế nấm, rau, cắt đậu. Nấm rửa xong để ráo trên rổ, phủ khăn giấy, đừng để trong túi kín kẻo đọng nước.
- Trước bữa 30 phút: đun nước lẩu với gừng, sả, táo đỏ, bắp, khoai môn. Pha chén chấm.
- Bếp lẩu: nồi lẩu điện hoặc bếp từ đặt giữa bàn, chỉnh ở mức sôi lăn tăn. Sôi bùng suốt bữa nước cạn nhanh và đục.
- Lượng nấm: tính khoảng 250–300 g nấm các loại cho mỗi người lớn, cộng với đậu và rau là đủ no mà không thừa.
Bảo quản và nấu lại
- Nước lẩu thừa lọc bỏ cặn, để nguội, ngăn mát 2 ngày. Dùng nấu canh, nấu mì, hoặc nấu cháo nấm.
- Nấm tươi chưa nhúng: túi giấy, ngăn mát 2–3 ngày; nấm kim châm và nấm đùi gà giữ lâu hơn nấm rơm.
- Không để nồi lẩu đã nhúng rau qua đêm ngoài nhiệt độ phòng.
Câu hỏi thường gặp
Lẩu nấm chay nấu nước dùng bằng gì?
Nước dùng rau củ (củ cải, su hào, cà rốt, bắp) ninh với nấm hương khô, thêm gừng nướng, sả, táo đỏ và kỷ tử. Nêm muối, đường phèn, chút nước tương.
Lẩu nấm nên nhúng những loại nấm nào?
Phổ biến là nấm kim châm, nấm đùi gà, nấm hương tươi, nấm bào ngư, nấm linh chi nâu và nấm rơm. Chọn nấm cứng nhúng trước, nấm mềm nhúng sau.
Nấm kim châm nhúng lẩu bao lâu thì chín?
Nên để sôi ít nhất 3–5 phút đến khi sợi nấm mềm và đổi màu. Không ăn nấm kim châm sống hoặc tái vì từng có những đợt nhiễm khuẩn liên quan đến loại nấm này.
Vì sao nước lẩu nấm bị nhạt khi ăn?
Nấm và rau nhúng vào ra nước làm loãng nồi lẩu. Nêm nồi lẩu đậm hơn canh một chút, chuẩn bị nước dùng dự trữ và nêm lại sau mỗi lượt nhúng nhiều.
Lẩu nấm chay chấm với gì?
Chao dầm với đường, chanh và ớt là cách chấm phổ biến ở miền Nam. Nước tương gừng ớt hoặc muối tiêu chanh cũng hợp.