Canh chay ngon cần hai thứ: nước nền có vị ngọt (từ nấm, củ, hoặc nước luộc rau) và rau cho vào đúng lúc để còn xanh, còn giòn. Bài này hướng dẫn ba món canh chay hay nấu nhất: canh rau củ thập cẩm, canh bí đỏ đậu phộng và canh chua chay kiểu Nam Bộ. Mỗi món nấu 25–40 phút cho 4 người. Lỗi thường gặp nhất là nước canh nhạt như nước lã, hoặc rau nấu nhũn, đổi màu.
Làm nước nền nhanh khi không có nồi nước dùng sẵn
Nồi nước dùng chay ninh một tiếng là lý tưởng, nhưng nấu canh hằng ngày thì có cách nhanh hơn trong 15 phút:
- Ngâm 4–5 cái nấm hương khô vào nước ấm từ lúc bắt đầu nấu cơm; nước ngâm lọc cặn là nền ngọt.
- Thả vào nồi một khúc củ cải trắng, một khúc bắp ngô hoặc vài lát su hào, đun sôi nhỏ lửa 15 phút rồi mới cho rau.
- Nếu bữa có món rau luộc thì luộc rau củ (bắp cải, su su, cà rốt) trước, giữ nước luộc làm nước canh.
Nguyên liệu cho 4 người (mỗi món một nồi khoảng 1,5 lít)
Định lượng tham khảo, nêm lại theo khẩu vị.
| Món | Nguyên liệu | Định lượng | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Canh rau củ thập cẩm | Cà rốt, su su, bắp cải, súp lơ | tổng khoảng 600 g | Đổi theo mùa: su hào, khoai tây, đậu Hà Lan |
| Nấm rơm hoặc nấm hương tươi | 150 g | ||
| Đậu phụ non | 1 hộp (300 g) | Tuỳ chọn, cho canh có đạm | |
| Canh bí đỏ đậu phộng | Bí đỏ | 500 g | Bí già, ruột vàng đậm, bở |
| Đậu phộng (lạc) sống | 100 g | Ngâm 2 giờ, bỏ vỏ lụa nếu thích nước trong | |
| Rau ngò gai hoặc rau mùi | 1 nắm | ||
| Canh chua chay | Dứa (thơm) | 1/4 quả (200 g) | Thái lát mỏng |
| Cà chua | 2 quả | Bổ múi cau | |
| Me chua | 30 g | Ngâm nước nóng dầm lấy nước | |
| Bạc hà (dọc mùng), đậu bắp | 1 cây bạc hà, 6 trái đậu bắp | Bạc hà tước vỏ, thái xéo, bóp muối | |
| Giá đỗ | 150 g | ||
| Đậu phụ chiên, nấm rơm | 2 bìa đậu, 150 g nấm | Thay cho cá | |
| Rau om (ngò om), ngò gai | 1 nắm | Mùi đặc trưng của canh chua Nam | |
| Chung | Muối, đường, nước tương, dầu ăn | vừa đủ | Sả, gừng thay hành tỏi nếu kiêng |
Canh rau củ thập cẩm
- Cắt rau củ theo độ cứng: cà rốt thái lát mỏng hoặc tỉa hoa, su su thái miếng vừa, súp lơ tách bông nhỏ, bắp cải cắt miếng to. Rau cứng cắt nhỏ hơn rau mềm để cùng chín.
- Đun nước nền sôi, cho cà rốt vào trước, sôi 3 phút.
- Thêm su su, súp lơ, nấm. Sôi tiếp 3–4 phút đến khi su su chuyển hơi trong, cà rốt cắm đũa xuyên được mà vẫn chắc.
- Thêm bắp cải và đậu non cắt miếng, sôi lại 1–2 phút. Bắp cải chỉ cần vừa chín, nấu lâu sẽ ra mùi hăng.
- Nêm muối, chút đường, vài giọt nước tương, rắc tiêu, ngò. Tắt bếp.
Canh bí đỏ đậu phộng
- Đậu phộng ngâm mềm, cho vào nồi với 1,5 lít nước nền, ninh nhỏ lửa 30–40 phút đến khi bóp hạt thấy bở, nước ngả trắng đục nhẹ và có vị béo. Đậu phộng làm nước ngọt béo, thay vai trò của xương.
- Bí đỏ gọt vỏ, cắt miếng to cỡ 4 cm (miếng nhỏ sẽ tan vào nước).
- Cho bí vào nồi, sôi nhỏ lửa 8–10 phút đến khi cắm đũa vào miếng bí thấy mềm mà miếng vẫn giữ cạnh.
- Nêm muối, đường, tắt bếp, thả ngò gai thái nhỏ.
Canh chua chay kiểu Nam Bộ
- Phi sả băm hoặc gừng với 1 thìa dầu, cho cà chua và một nửa lượng dứa vào xào với chút muối đến khi cà nhũn, dứa thơm, dầu ngả đỏ. Xào dứa trước làm nước canh ngọt và thơm hơn.
- Đổ nước nền vào, đun sôi. Thêm nước me đã lọc hạt, nấm rơm, đậu phụ chiên cắt miếng. Sôi 3 phút.
- Nêm cho đủ ba vị chua – ngọt – mặn cân nhau: muối, đường, nước tương. Canh chua Nam hơi ngọt hơn canh chua Bắc. Nếm: chua dịu trước, ngọt sau, mặn vừa đủ giữ vị.
- Cho đậu bắp và phần dứa còn lại, sôi 1 phút.
- Cho bạc hà và giá, sôi bùng lại là tắt bếp ngay. Bạc hà và giá chỉ cần chín tái, còn giòn.
- Múc ra tô, rắc rau om, ngò gai thái nhỏ. Ăn nóng với cơm và chén nước tương ớt.
Ghép canh với món mặn trong mâm
Canh là món cân vị cho cả mâm, nên chọn theo món chính chứ không chọn riêng:
- Món chính là kho mặn đậm (nấm kho tiêu, đậu kho): chọn canh thanh như canh rau củ thập cẩm, canh bí xanh, canh rau ngót. Canh chua lúc này cũng hợp vì vị chua làm nhẹ miệng.
- Món chính là chiên giòn (đậu chiên sả, chả giò chay): chọn canh chua để cắt độ ngấy dầu.
- Món chính là xào nhiều rau: chọn canh có đạm như canh bí đỏ đậu phộng, canh đậu phụ non rong biển, cho bữa đủ no.
- Bữa có lẩu hoặc bún nước: bỏ canh, thêm đĩa rau sống hoặc dưa leo.
Lượng canh cho 4 người khoảng 1,2–1,5 lít, tức mỗi người hai bát. Canh nấu nhiều quá thường bị bỏ thừa, rau qua đêm lại phải đổ đi.
Lỗi hay gặp và cách sửa
| Lỗi | Vì sao | Cách sửa |
|---|---|---|
| Canh nhạt như nước lã | Nước nền chỉ có nước | Thêm nước ngâm nấm, củ cải, bắp; với canh chua thì xào cà chua và dứa trước |
| Rau nhũn, vàng úa | Cho rau cùng lúc, nấu lâu | Rau cứng trước, rau lá và giá cuối cùng; tắt bếp ngay khi sôi lại |
| Bí đỏ tan thành cháo | Cắt nhỏ, nấu lâu, khuấy nhiều | Cắt miếng to, cho sau khi đậu phộng đã mềm, ít khuấy |
| Canh chua quá chua hoặc gắt | Cho hết nước me một lần | Cho nước me từ từ, nếm dần; quá chua thì thêm chút đường và nước |
| Bạc hà ngứa họng | Không bóp muối, không tước vỏ | Tước vỏ ngoài, bóp muối, rửa lại trước khi nấu |
| Đậu bắp nhớt nhiều | Cắt nhỏ, nấu lâu | Cắt khúc xéo to, cho gần cuối |
| Đậu phộng mãi không mềm | Không ngâm, hạt cũ | Ngâm 2–4 giờ trước, hoặc hầm áp suất 15 phút |
Biến tấu theo vùng và mùa
- Canh chua chay miền Bắc: chua bằng sấu hoặc khế, nấu với rau muống, cà chua, đậu phụ, vị thanh, ít ngọt.
- Canh chua chay miền Trung: chua bằng cà chua và me, thêm ớt, có nhà nấu với thơm và nấm, vị đậm cay.
- Canh rau ngót nấu nấm, canh mồng tơi mướp nấu đậu phụ non: canh lá xanh mùa hè, nấu thật nhanh.
- Canh khổ qua (mướp đắng) nhồi nấm đậu: nhồi nhân đậu phụ bóp vụn trộn nấm mèo, miến, nấu trong nước nền. Món chay hay có ngày rằm ở miền Nam.
- Canh cải bẹ xanh nấu gừng: mùa lạnh, thêm nhiều gừng đập dập, nấm rơm.
- Canh rong biển đậu phụ: rong biển khô ngâm nở, nấu nhanh với đậu non, nêm nước tương.
Bảo quản và hâm lại
- Canh rau lá, canh chua có giá, bạc hà nên ăn hết trong bữa; để lại rau thâm và nhũn.
- Canh bí đỏ đậu phộng, canh rau củ thập cẩm để ngăn mát 1–2 ngày, hâm sôi lại một lần.
- Nấu nhiều thì để riêng phần nước canh, khi ăn mới cho rau lá vào nấu nhanh.
Câu hỏi thường gặp
Nấu canh chay sao cho ngọt nước?
Dùng nước ngâm nấm hương, thêm khúc củ cải, bắp ngô hoặc su hào đun 15 phút trước khi cho rau. Đậu phộng ninh mềm cũng cho nước ngọt béo, hợp canh bí, canh khổ qua.
Canh chua chay nấu với gì thay cá?
Đậu phụ chiên và nấm rơm là phổ biến nhất. Có thể thêm tàu hũ ky chiên, mì căn hoặc nấm đùi gà để có độ dai.
Canh chua chay dùng me hay giấm?
Miền Nam thường dùng me và dứa, miền Bắc hay dùng sấu, khế hoặc cà chua. Giấm cho vị chua gắt hơn, ít dùng cho canh chua truyền thống.
Vì sao rau trong canh bị nhũn và vàng?
Do cho tất cả rau cùng lúc hoặc nấu quá lâu. Cho rau cứng trước, rau lá và giá cuối cùng, sôi lại là tắt bếp.
Canh chay để qua đêm được không?
Canh rau củ, canh bí để ngăn mát 1–2 ngày được. Canh rau lá, canh chua có giá và bạc hà nên ăn hết trong bữa vì rau sẽ thâm và mất ngon.