Giò thủ là món làm từ tai, mũi, lưỡi, má lợn luộc chín, thái mỏng, xào với nấm, mộc nhĩ, tiêu rồi nén chặt trong lá chuối thành khối, thái ra thấy giòn sần sật và các lớp quyện vào nhau. Làm mất khoảng 2 tiếng, cộng một đêm nén. Bước dễ hỏng nhất là xào: xào chưa tới, giò thái ra sẽ vỡ vụn.
Giò thủ dính nhờ đâu
Giò thủ không có chất kết dính nào thêm vào. Khối giò liền được nhờ gelatin có sẵn trong da tai, mũi, má. Khi xào nóng, lớp keo này chảy ra phủ lên từng lát; nén chặt lúc còn nóng rồi để nguội, keo đông lại và giữ các lát thành một khối. Từ đó suy ra ba điều: phải có đủ phần nhiều da (tai, mũi), phải xào đủ nóng cho keo chảy, và phải nén khi còn nóng.
Nguyên liệu cho 4 người
Định lượng tham khảo, nêm lại theo khẩu vị. Lượng này được một khuôn giò khoảng 1 kg.
| Nguyên liệu | Định lượng | Ghi chú / thay thế |
|---|---|---|
| Tai lợn (heo) | 2 cái, khoảng 600 g | Phần quan trọng nhất, tạo giòn và keo |
| Mũi (mõm) lợn | 300 g | Nhiều da, dẻo |
| Lưỡi lợn | 1 cái, khoảng 300 g | Cho miếng mềm, có thể bỏ |
| Thịt má (thịt thủ) | 300 g | Phần nạc mỡ xen, giúp khối giò béo |
| Mộc nhĩ | 20 g | Ngâm nở, thái sợi |
| Nấm hương khô | 15 g | Ngâm nở, thái sợi |
| Hạt tiêu | 1 thìa canh hạt, đập dập | Không xay mịn — hạt tiêu dập mới đúng vị |
| Nước mắm | 2–3 thìa canh | Nêm khi xào |
| Hành khô (hành tím) | 3 củ | Băm |
| Mỡ lợn hoặc dầu ăn | 1 thìa canh | Xào |
| Lá chuối | 3–4 tàu | Rửa, lau khô, hơ lửa cho mềm |
| Khuôn giò inox | Loại 1 kg | Không có thì gói lá và nén bằng vật nặng |
| Gừng, muối | 1 nhánh, 1 thìa canh | Sơ chế, chần |
Sơ chế và luộc thịt thủ
- Làm sạch. Cạo lông, khò lông tơ, xát muối và chần qua với gừng như cách làm bì ở bài thịt đông. Riêng tai, dùng mũi dao cạo kỹ lỗ tai sau khi chần.
- Luộc từng loại. Cho vào nồi nước sôi có chút muối. Tai và mũi luộc khoảng 20–25 phút; lưỡi và thịt má khoảng 30 phút. Chín tới khi xiên đũa vào phần dày nhất không còn nước hồng, da tai vẫn còn đàn hồi chứ chưa nhũn.
- Ngâm nước lạnh. Vớt ra thả ngay vào thau nước lạnh có đá. Da co lại, giòn hơn và trắng hơn.
- Cạo lưỡi. Lưỡi sau khi luộc có lớp màng trắng dày bên ngoài, dùng dao cạo bỏ hết.
- Thái mỏng. Để ráo, thái tất cả thành lát mỏng 2–3 mm. Tai thái chéo để lộ phần sụn giòn. Thái đều tay thì khối giò thái ra mới đẹp.
Xào và nén giò
- Chuẩn bị khuôn. Lót 2 lớp lá chuối vào khuôn, mặt xanh bóng quay vào trong, để lá thừa ra hai đầu đủ gập kín. Chuẩn bị sẵn trước khi xào, vì phải cho giò vào khuôn ngay khi còn nóng.
- Phi hành. Phi thơm hành khô với mỡ trong chảo lớn.
- Xào thịt. Cho thịt thủ vào đảo lửa vừa, nêm nước mắm và tiêu dập. Đảo liên tục 7–10 phút. Dấu hiệu đúng: đáy chảo bắt đầu có lớp keo dính, các lát thịt dính vào nhau khi gắp lên, nước trong chảo gần cạn hết. Ngửi thấy mùi tiêu và nước mắm quện thơm.
- Cho nấm, mộc nhĩ. Đảo thêm 2–3 phút cho thấm. Nếm lại; nêm đậm hơn ăn nóng một chút vì giò ăn nguội.
- Cho vào khuôn khi còn nóng. Múc thịt vào khuôn, vừa cho vừa lấy thìa ấn chặt từng lớp. Phần nước keo còn trong chảo rưới hết vào.
- Nén. Gập lá chuối kín, đặt nắp khuôn và vặn ốc chặt hết cỡ. Nếu không có khuôn: gói lá chuối thành khối vuông hoặc trụ, buộc chặt bằng lạt hoặc dây, đặt vào hộp rồi chèn vật nặng 2–3 kg lên trên (vài hộp sữa, cối đá bọc túi).
- Để nguội và ủ lạnh. Để khuôn nguội bớt ở nhiệt độ phòng khoảng 1 tiếng, rồi cho vào ngăn mát ít nhất 6–8 tiếng hoặc qua đêm. Sau đó vặn ốc thêm một lần nữa nếu còn lỏng.
- Tháo khuôn. Gỡ lá, thái lát mỏng bằng dao sắc. Lát giò thủ đẹp có mặt cắt đan xen trắng sụn, nâu nấm, đen mộc nhĩ, không lỗ hổng.
Lỗi hay gặp và cách sửa
- Giò thái ra bị vỡ, rời từng lát. Xào chưa đủ lâu cho keo ra, nén khi đã nguội, hoặc quá nhiều lưỡi, thịt nạc. Lần sau tăng tỉ lệ tai, mũi; xào đến khi đáy chảo dính keo. Mẻ đã vỡ có thể đổ ra xào lại cho nóng rồi nén lại.
- Giò bị mềm nhũn, không giòn. Luộc quá lâu. Tai chỉ cần chín tới, ngâm đá ngay.
- Có mùi hôi. Sơ chế chưa kỹ, đặc biệt lỗ tai và mũi. Không có cách cứu, chỉ có thể thêm tiêu.
- Mặt cắt nhiều lỗ hổng. Ấn chưa chặt khi cho vào khuôn. Ấn từng lớp, không đổ cả một lần.
- Giò chảy nước khi để ngoài. Để nơi ấm quá; keo tan ra. Cho lại ngăn mát.
- Quá mặn. Nêm khi chưa nếm. Giò đã nén thì ăn kèm dưa chua, bánh chưng cho dịu.
Biến tấu và ăn kèm
- Giò thủ kiểu Bắc: nhiều tai, nhiều tiêu, nấm hương mộc nhĩ — chính là công thức trên.
- Ở miền Trung, miền Nam: giò thủ gắn chặt với mâm cỗ Bắc, các gia đình gốc Bắc vẫn giữ món này ngày Tết. Muốn đỡ ngấy thì giảm thịt má, tăng nấm và mộc nhĩ.
- Giò thủ trứng: đặt vài quả trứng cút luộc vào giữa khuôn, thái ra có hình tròn.
- Giò thủ gà: dùng da gà, chân gà rút xương, nấm, tiêu. Ít béo hơn, keo ít hơn nên phải nén thật chặt.
Ăn kèm: giò thủ thái mỏng ăn với dưa hành, dưa góp, chấm nước mắm tiêu hoặc tương ớt. Trên mâm cỗ Bắc, giò thủ đứng cạnh giò lụa thành cặp: một trắng mịn, một giòn sần sật.
Thái và bày giò thủ lên mâm cỗ
Giò thủ thái dày quá thì khó nhai và trông thô; mỏng quá lại vỡ. Độ dày đẹp là khoảng 3–4 mm. Dùng dao thật sắc, lưỡi dài, kéo một đường dứt khoát thay vì cưa đi cưa lại. Nhúng lưỡi dao qua nước nóng rồi lau khô trước mỗi vài nhát, mặt cắt sẽ bóng, không bị kéo xơ.
Khuôn tròn thì thái lát tròn, xếp vòng tròn chồng mép lên nhau như vảy cá; khuôn vuông thì cắt đôi lát thành hình chữ nhật hoặc tam giác, xếp hai hàng. Đặt giò thủ cạnh giò lụa trên cùng một đĩa, mỗi bên một nửa, nhìn hai màu tương phản rất đẹp. Làm cho mâm đám giỗ nhiều mâm thì một khuôn 1 kg bày được 4–5 đĩa nhỏ.
Bảo quản và hâm lại
- Để nguyên khối trong lá, bọc thêm màng bọc, ngăn mát được 5–7 ngày. Thái tới đâu ăn tới đó.
- Ngăn đá: 1 tháng. Rã đông trong ngăn mát rồi thái; giò sau cấp đông hơi kém giòn.
- Không hâm nóng — giò thủ là món ăn nguội, hâm lên keo chảy, khối rã ra.
Câu hỏi thường gặp
Làm giò thủ gồm những bộ phận nào?
Phổ biến là tai, mũi (mõm), lưỡi và thịt má lợn. Tai và mũi nhiều da, sụn nên quyết định độ giòn và độ dính; lưỡi, thịt má cho miếng mềm và béo.
Vì sao giò thủ bị bở, không dính?
Do xào chưa đủ lâu cho keo từ da chảy ra, nén khi giò đã nguội, hoặc ít tai mũi, nhiều thịt nạc. Xào đến khi đáy chảo dính keo, cho vào khuôn lúc còn nóng và nén thật chặt.
Không có khuôn giò thì làm thế nào?
Gói giò trong lá chuối thành khối, buộc chặt, đặt trong hộp và đè vật nặng 2–3 kg lên trên, để ngăn mát qua đêm. Có thể dùng chai nhựa cắt đôi lót màng bọc làm khuôn trụ.
Giò thủ để được bao lâu?
Để nguyên khối, bọc kín trong ngăn mát khoảng 5–7 ngày. Thái phần nào ăn phần đó để giò không bị khô mặt.
Giò thủ nén bao lâu thì cắt được?
Ít nhất 6–8 tiếng trong ngăn mát, tốt nhất là qua đêm. Khi cầm khuôn thấy khối giò cứng chắc, không còn nước keo lỏng là tháo được.