Bún đậu mắm tôm là mẹt bún lá ép miếng, đậu phụ rán vàng giòn vỏ mà trong mềm, thịt chân giò luộc thái mỏng, chả cốm, rau kinh giới, tía tô, chấm bát mắm tôm đánh bông sủi bọt. Làm ở nhà cho 4 người mất khoảng 1 tiếng 15 phút. Hai việc quyết định là rán đậu giòn đều không bắn dầu, và đánh mắm tôm cho bông, dậy mùi thơm chứ không chỉ mặn khắm.
Nguyên liệu cho 4 người
Định lượng tham khảo, nêm lại theo khẩu vị. Đậu phụ chọn loại mềm xốp, mặt mịn, cầm lên rung nhẹ; đậu quá cứng rán ra dai, đậu quá non thì vỡ.
| Nguyên liệu | Định lượng | Ghi chú / thay thế |
|---|---|---|
| Bún lá (bún mẹt ép miếng) | 800 g | Không có thì dùng bún tươi sợi nhỏ, tự nén thành miếng |
| Đậu phụ | 6–8 bìa (khoảng 1 kg) | Ở Hà Nội ưa đậu làng Mơ, ăn mềm xốp |
| Thịt chân giò (bắp giò) | 500 g | Hoặc ba chỉ; chọn miếng có da |
| Chả cốm | 300 g | Mua sẵn, rán lại; tuỳ chọn |
| Dồi lợn, nem chua rán | Tuỳ thích | Mua nơi có nguồn gốc rõ ràng, rán chín kỹ |
| Dầu ăn | 600–700 ml | Để rán ngập đậu |
| Mắm tôm | 6 thìa canh (khoảng 90 g) | Loại mịn, màu tím hồng |
| Chanh hoặc quất (tắc) | 2 quả chanh hoặc 6 quả quất | Quất thơm hơn |
| Đường | 1,5–2 thìa canh | Cân lại vị mặn của mắm |
| Ớt tươi, rượu trắng | 2 quả ớt, 1 thìa cà phê rượu | Rượu tuỳ chọn, làm mắm dịu mùi |
| Kinh giới, tía tô, húng láng, xà lách, dưa chuột | 1 rổ | Kinh giới, tía tô là cặp đôi quen |
Luộc thịt chân giò
- Thịt cạo sạch lông, chần sôi 2 phút, đổ nước, rửa lại.
- Cho vào nồi nước sôi mới cùng 1 củ hành nướng, vài lát gừng, chút muối. Luộc lửa vừa nhỏ 25–30 phút với miếng 500 g. Thịt chín khi xiên đũa vào chỗ dày nhất, nước chảy ra trong, không có màu hồng.
- Vớt ra thả ngay vào bát nước đun sôi để nguội có chút muối, ngâm 5 phút. Da sẽ trắng, giòn sần sật và thịt không bị thâm mặt. Để ráo, thái lát thật mỏng, mỗi lát có cả da, mỡ, nạc.
Rán đậu giòn vỏ, mềm trong
- Để ráo đậu. Đậu mua về đặt lên rổ, để ráo 15–20 phút, sau đó thấm thật khô mặt ngoài bằng khăn giấy. Nước đọng trên mặt đậu là nguyên nhân chính khiến dầu bắn tung tóe.
- Cắt hoặc để nguyên. Ở nhà nên cắt mỗi bìa làm 4 miếng vuông trước khi rán: dễ lật, vỏ giòn nhiều mặt. Có người rán nguyên bìa rồi mới cắt, mặt cắt mềm trắng đẹp mắt hơn.
- Dầu ngập, nóng vừa. Dầu ngập ít nhất nửa miếng đậu, tốt nhất ngập hẳn. Đun đến khi nhúng đầu đũa gỗ vào thấy bọt nhỏ sủi lăn tăn quanh đũa. Dầu chưa nóng mà thả đậu vào thì đậu ngấm dầu, vỏ không giòn.
- Thả đậu, đừng lật vội. Thả nhẹ từng miếng, cách xa nhau. Để yên 3–4 phút đến khi mặt dưới vàng ruộm, cạnh phồng nhẹ, tiếng xèo nhỏ dần. Lật vội thì vỏ dính chảo, rách.
- Rán đủ các mặt. Lật lần lượt các mặt, tổng cộng 8–10 phút. Đậu đạt khi vỏ vàng đều, gõ đũa nghe cứng giòn, cầm lên thấy nhẹ tay.
- Vớt để đứng. Vớt ra rổ, xếp dựng đứng hoặc nghiêng để dầu chảy hết; nằm phẳng trên giấy thì mặt dưới ỉu. Đậu ăn ngon nhất trong 15–20 phút sau khi rán.
Đánh mắm tôm cho bông
Mắm tôm đánh đúng có màu tím hồng nhạt đi, nổi bọt mịn như kem, mùi thơm hơn mùi khắm. Pha cho mỗi người một bát nhỏ, không pha chung.
- Cho 6 thìa canh mắm tôm vào bát to, thêm đường, khuấy cho tan.
- Vắt chanh hoặc quất từ từ, mỗi lần một chút, dùng đũa đánh mạnh theo một chiều. Axit gặp mắm làm hỗn hợp sủi bọt và bông lên. Đánh 2–3 phút đến khi bọt mịn, màu nhạt dần sang hồng.
- Thêm 1 thìa cà phê rượu trắng (tuỳ chọn), đánh tiếp. Rượu làm mùi mắm tôm nhẹ đi.
- Có nhà rưới thêm 1 thìa canh dầu ăn nóng vừa rán đậu vào bát mắm, nghe xèo một tiếng, mắm dậy mùi thơm hơn và bóng mặt.
- Thả ớt thái lát. Nếm: mặn, ngọt, chua hài hoà, không gắt ở vị nào. Mặn quá thì thêm đường và chanh; nhạt chua thì thêm quất.
Mắm tôm đánh xong dùng trong bữa. Ai không ăn được mắm tôm thì pha bát nước mắm chua ngọt riêng; đừng ép, bún đậu chấm nước mắm vẫn ngon.
Bày mẹt và các món ăn thêm
Lót lá chuối lên mẹt hoặc đĩa to. Bún lá cắt miếng vuông, xếp một góc. Đậu rán cắt đôi theo đường chéo cho lộ phần ruột trắng. Thịt chân giò thái mỏng xếp thành hàng. Chả cốm rán vàng thái miếng. Rau sống, dưa chuột thái thanh để cạnh. Mỗi người một bát mắm tôm. Mẹt đầy đủ hơn có thêm dồi rán, nem chua rán, lòng luộc; những thứ này nên mua ở nơi có nguồn gốc rõ ràng và rán, luộc chín kỹ.
Lỗi hay gặp và cách sửa
| Hiện tượng | Nguyên nhân | Cách sửa |
|---|---|---|
| Dầu bắn mạnh khi rán đậu | Đậu còn ướt | Để ráo, thấm khô; đậy nắp chống bắn có lỗ thoát hơi |
| Đậu ngấm dầu, mềm ỉu | Dầu chưa nóng, ít dầu, vớt nằm phẳng | Thả đậu khi đũa sủi bọt; dầu ngập; vớt dựng đứng |
| Đậu dính chảo, rách vỏ | Lật sớm, chảo mỏng | Chờ mặt dưới vàng và tự rời mới lật |
| Mắm tôm không nổi bọt | Ít chanh, không đánh đủ lâu, mắm quá đặc | Thêm chanh từng chút, đánh mạnh một chiều 2–3 phút |
| Thịt luộc thâm, da dai | Không ngâm nước nguội, luộc lâu | Ngâm ngay sau khi vớt, canh giờ luộc |
Biến tấu và vùng miền
Bún đậu mắm tôm vốn là món bình dân của Hà Nội, ngày xưa chỉ có bún, đậu, rau và mắm tôm, ăn quà chiều. Mẹt nhiều món như bây giờ là cách các hàng bún đậu thêm dần cho no và đa dạng. Ở miền Nam, món này có mặt khắp nơi, người bán thường chuẩn bị sẵn nước mắm chua ngọt cho khách không quen mắm tôm, và nhiều nơi gọi đậu phụ là đậu hũ. Ở nhà, bản gọn nhất cho bữa trưa là bún, đậu, rau kinh giới tía tô, dưa chuột, mắm tôm; thêm thịt luộc là đủ một bữa.
Bảo quản và hâm lại
Đậu rán ăn ngay mới giòn. Thừa thì để nguội, ngăn mát 1–2 ngày, khi ăn rán lại 2 phút trong dầu nóng hoặc nướng lò 200 °C 6–8 phút cho giòn vỏ. Thịt luộc gói kín để ngăn mát 2 ngày, ăn thì chần qua nước sôi. Bún lá dùng trong ngày. Mắm tôm đã pha chanh không nên để lại.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao rán đậu phụ không bị bắn dầu?
Để đậu ráo nước 15–20 phút và thấm thật khô mặt ngoài trước khi rán. Thả nhẹ từng miếng, đứng xa chảo, có thể dùng nắp chống bắn. Nước trên mặt đậu gặp dầu nóng chính là thứ làm dầu bắn.
Đánh mắm tôm bông như thế nào?
Hoà mắm tôm với đường, vắt chanh hoặc quất từ từ và đánh mạnh theo một chiều 2–3 phút đến khi sủi bọt mịn, màu nhạt dần. Có thể thêm vài giọt rượu trắng và một thìa dầu nóng cho thơm.
Bún đậu mắm tôm ăn kèm rau gì?
Kinh giới và tía tô là hai thứ quen nhất, thêm húng láng, xà lách, dưa chuột. Rau có mùi thơm hắc nhẹ giúp đỡ ngấy dầu từ đậu rán.
Thịt chân giò luộc thế nào để không thâm?
Chần sơ rồi luộc lửa vừa nhỏ đến khi chín, sau đó thả ngay vào nước đun sôi để nguội có chút muối, ngâm khoảng 5 phút. Da sẽ trắng, giòn và thịt không bị sẫm mặt.
Không ăn được mắm tôm thì chấm gì?
Pha nước mắm chua ngọt với tỏi ớt, hơi loãng hơn nước chấm nem rán. Bún đậu chấm nước mắm vẫn ngon, chỉ khác vị so với bản mắm tôm.