Bánh bèo chén, bánh nậm và bánh lọc là ba thứ bánh hấp quen nhất của Huế và miền Trung: bánh bèo mềm mịn lúm giữa chén, rắc tôm chấy đỏ; bánh nậm dẹt mỏng trong lá chuối; bánh lọc trong veo, dai, lộ con tôm đỏ bên trong. Làm cả ba cho 4 người mất khoảng 2 tiếng 30 phút; làm một loại thì khoảng 1 tiếng. Khó nhất là pha bột đúng độ: bột bèo loãng vừa để mịn, bột nậm sệt vừa để trải, bột lọc nhào vừa để không nứt.
Nguyên liệu cho 4 người
Định lượng tham khảo, nêm lại theo khẩu vị. Bảng dưới gộp cả ba loại; làm một loại thì chỉ lấy phần của loại đó cùng tôm chấy và nước mắm.
| Phần | Nguyên liệu | Định lượng | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Bánh bèo (khoảng 40 chén nhỏ) | Bột gạo tẻ | 200 g | Bột gạo khô loại mịn |
| Bột năng | 30 g (khoảng 3 thìa canh) | Cho bánh dẻo, lúm đẹp | |
| Nước | 550 ml | Chia hai lần | |
| Muối, dầu ăn | 1/2 thìa cà phê muối, 1 thìa canh dầu | ||
| Bánh nậm (khoảng 15 cái) | Bột gạo | 150 g | |
| Bột năng | 30 g | ||
| Nước dùng xương hoặc nước lọc | 600 ml | Nước dùng cho bánh có vị | |
| Bánh lọc (khoảng 30 cái) | Bột năng | 300 g | Bột sắn lọc khô |
| Nước sôi | 180–220 ml | Thêm dần | |
| Nhân | Tôm đất hoặc tôm thẻ nhỏ | 400 g | Một phần làm tôm chấy, phần còn lại làm nhân |
| Thịt ba chỉ | 250 g | Thái hạt lựu nhỏ (bánh lọc) hoặc băm (bánh nậm) | |
| Hành tím, tỏi, nước mắm, đường, tiêu, ớt bột hoặc dầu điều | Vừa đủ | ||
| Ăn kèm | Mỡ hành, tóp mỡ | 100 g mỡ, 1 mớ hành lá | |
| Nước mắm, đường, nước, ớt, tỏi | Nước chấm khoảng 250 ml | Xem phần nước mắm | |
| Lá chuối | 1 tàu lớn | Gói bánh nậm, bánh lọc |
Tôm chấy, mỡ hành và nước mắm dùng chung
Tôm chấy
- Lấy 150 g tôm, bóc vỏ, rút chỉ, lau khô. Băm nhỏ hoặc xay nhuyễn.
- Cho vào chảo khô, thêm 1 thìa cà phê nước mắm, chút đường, tiêu, một nhúm ớt bột hoặc vài giọt dầu điều cho màu.
- Rang lửa nhỏ, đảo liên tục và dùng đũa tán cho tơi. Tôm ra nước rồi khô dần, chuyển sang tơi, màu đỏ cam, mùi thơm ngọt, khoảng 10–15 phút. Tôm chấy đúng là tơi như ruốc, khô ráo, không vón cục, không cháy.
Mỡ hành, tóp mỡ
Mỡ khổ thái hạt lựu nhỏ, thắng lửa vừa đến khi tóp vàng giòn thì vớt. Hành lá thái nhỏ cho vào bát, rưới mỡ thật nóng lên, hành chín xanh, thơm.
Nước mắm ngọt
Kiểu Huế: 4 thìa canh nước mắm, 4 thìa canh đường, 150 ml nước, đun sôi cho tan đường rồi để nguội, thêm tỏi ớt băm. Nước chấm ngọt đậm, chan thẳng lên bánh chứ không chấm.
Bánh bèo chén
- Pha bột. Trộn bột gạo, bột năng, muối với 300 ml nước, khuấy tan. Để nghỉ ít nhất 2 tiếng (có người ngâm 4–5 tiếng) để bột ngậm nước, bánh mịn hơn. Trước khi hấp, chắt bớt lớp nước trong trên mặt, thêm 250 ml nước mới và dầu ăn, khuấy đều. Bột lỏng như sữa tươi.
- Làm nóng chén. Xếp chén nhỏ vào xửng, hấp không 3–5 phút cho chén nóng. Chén nóng thì bánh lúm giữa đẹp và dễ chín đều.
- Đổ bột. Khuấy bột trước mỗi lần múc vì bột lắng nhanh. Đổ bột gần đầy chén, đậy vung, hấp lửa lớn 6–8 phút.
- Kiểm tra. Bánh chín khi mặt chuyển từ trắng đục sang trong mờ, ở giữa lõm xuống thành lúm. Lấy ra để nguội vài phút, bánh se mặt.
- Ăn. Rưới mỡ hành, rắc tôm chấy, tóp mỡ, chan nước mắm ngọt. Ăn trong chén, dùng que tre hoặc thìa nhỏ xắn.
Bánh nậm
- Nhân. Thịt ba chỉ băm và 100 g tôm băm xào với hành tỏi, nêm nước mắm, tiêu, chút đường, xào khô ráo.
- Nấu bột. Trộn bột gạo, bột năng với nước dùng, một nhúm muối, chút dầu. Đặt lên bếp lửa nhỏ, khuấy liên tục. Khoảng 5–7 phút bột bắt đầu đặc, chuyển sang sệt như cháo đặc, nhấc lên chảy thành dải. Tắt bếp, bột chín một phần là đúng; nấu quá đặc thì khó trải.
- Gói. Lá chuối trụng nước sôi cho mềm, lau khô, cắt miếng khoảng 20 x 15 cm, thoa chút dầu. Múc 1 thìa canh bột trải mỏng thành hình chữ nhật, rải nhân dọc giữa, phủ thêm một lớp bột mỏng, gấp lá kín thành gói dẹt.
- Hấp. Xếp vào xửng, hấp 15–20 phút đến khi bánh trong mờ qua lớp lá. Ăn chan nước mắm ngọt.
Bánh lọc
- Nhân. Tôm nhỏ để vỏ (kiểu Huế) hoặc bóc vỏ, thịt ba chỉ thái hạt lựu. Rim với hành tỏi, nước mắm, đường, ớt bột hoặc dầu điều đến khi tôm đỏ, thịt săn, nước kho sánh khô.
- Nhào bột. Cho bột năng và một nhúm muối vào thau, đổ nước sôi từ từ, dùng đũa trộn. Khi đủ nguội để chạm tay, nhào đến khi khối bột mịn, dẻo, không dính tay, ấn không nứt mép. Bột khô nứt thì thêm nước sôi từng thìa; bột nhão dính thì thêm bột năng.
- Gói lá. Lấy một viên bột cỡ quả chanh nhỏ, cán mỏng trên lá chuối thoa dầu, đặt một con tôm và vài hạt thịt, gấp lá dài bản như bánh nậm nhưng nhỏ hơn. Hấp 20–25 phút hoặc luộc 25 phút, đến khi bột chuyển trong suốt, không còn lõi trắng đục.
- Bánh lọc trần. Viên bột bao nhân thành hình bán nguyệt hoặc viên tròn, luộc trong nồi nước sôi. Bánh nổi lên rồi luộc thêm 2–3 phút đến khi trong hết, vớt ra thả vào nước nguội, để ráo, trộn chút mỡ hành cho không dính.
Lỗi hay gặp và cách sửa
| Hiện tượng | Loại bánh | Cách sửa |
|---|---|---|
| Bánh không lúm, mặt phẳng hoặc phồng | Bánh bèo | Hấp chén nóng trước, lửa lớn đều, bột đủ nghỉ |
| Bánh cứng, khô | Bánh bèo | Bột đặc quá; thêm nước, không hấp quá giờ |
| Bánh nhão, dính chén | Bánh bèo | Thiếu bột năng, hấp chưa đủ; để nguội hẳn mới lấy |
| Bột vón cục khi nấu | Bánh nậm | Khuấy liên tục, lửa nhỏ, nhấc ra khi vừa sệt |
| Bánh còn lõi trắng đục | Bánh lọc | Hấp/luộc thêm; cán vỏ mỏng hơn |
| Bánh nứt, chảy nhân | Bánh lọc | Bột thiếu nước sôi, nhào chưa đủ; vê kín mép |
Vùng miền và cách ăn
- Huế: bánh bèo chén nhỏ, ăn cả mâm chén, tôm chấy và nước mắm ngọt. Bánh lọc gói lá và bánh lọc trần đều phổ biến; tôm để nguyên vỏ.
- Quảng Nam, Đà Nẵng: bánh lọc trần nặn hình bán nguyệt, mép gấp nếp, thường được gọi là bánh quai vạc; cách nhào bột và luộc giống phần bánh lọc trần ở trên.
- Miền Nam: bánh bèo đổ chén, ăn với đậu xanh nghiền, tôm chấy, mỡ hành, nước mắm chua ngọt, có khi thêm bánh mì chiên giòn.
Bảo quản và hâm lại
Bánh bèo ngon nhất khi vừa hấp. Còn thừa thì đậy kín, ngăn mát 1 ngày, hấp lại 3–4 phút. Bánh nậm, bánh lọc gói lá để ngăn mát được 2 ngày, hấp lại 7–10 phút đến khi bánh trong lại; bánh lọc để lạnh sẽ đục và cứng, hấp lại là trong. Bánh lọc gói lá cấp đông được khoảng 2 tuần, hấp thẳng không cần rã đông. Tôm chấy để lọ kín, ngăn mát 1 tuần.
Câu hỏi thường gặp
Làm bánh bèo sao cho có lúm giữa?
Pha bột lỏng vừa, để nghỉ ít nhất 2 tiếng, hấp chén nóng trước khi đổ bột, và hấp lửa lớn đều tay. Bột năng giúp bánh dẻo và tạo lúm rõ hơn.
Bánh lọc làm bằng bột gì?
Bánh lọc làm từ bột năng (bột sắn lọc), nhào với nước sôi đến khi mịn dẻo. Khi chín, bột chuyển trong suốt nên nhìn thấy con tôm đỏ bên trong.
Tôm chấy là gì?
Tôm chấy là tôm bóc vỏ băm nhỏ, rang khô trên chảo với chút nước mắm, đường, ớt đến khi tơi như ruốc, màu đỏ cam. Đây là thứ rắc lên bánh bèo, bánh ít, bánh nậm.
Bánh nậm khác bánh lọc thế nào?
Bánh nậm làm từ bột gạo pha bột năng, nấu sệt rồi trải mỏng trên lá, bánh mềm mịn màu trắng đục. Bánh lọc làm từ bột năng, chín trong suốt, dai hơn, nhân tôm thịt rim.
Nước mắm chấm bánh bèo pha thế nào?
Kiểu Huế là nước mắm ngọt: nước mắm, đường và nước tỷ lệ gần 1:1:1, đun sôi cho tan rồi để nguội, thêm tỏi ớt. Người ta chan lên bánh chứ không chấm.