Bún chả cá miền Trung là bún sợi nhỏ chan nước dùng ngọt thanh từ xương và cá, có thơm (dứa), cà chua, ăn với chả cá tự quết, cả chả chiên vàng lẫn chả hấp trắng. Chả cá ngon phải dai, giòn sần sật, cắn có độ nảy chứ không bở như bột. Làm cho 4 người mất khoảng 2 tiếng; khó nhất là quết chả đủ dai, mà bí quyết lại nằm ở nhiệt độ: thịt cá phải luôn lạnh.
Nguyên liệu cho 4 người
Định lượng tham khảo, nêm lại theo khẩu vị. Chả cá quết ở nhà làm khoảng 700 g, đủ cho 4 tô đầy và còn dư ăn cơm.
| Nguyên liệu | Định lượng | Ghi chú / thay thế |
|---|---|---|
| Cá thu hoặc cá mối, cá nhồng (phi lê, bỏ da) | 600 g thịt cá | Cá thu cho chả thơm béo; cá mối cho chả dai, trắng |
| Muối | 1 thìa cà phê đầy (khoảng 8 g) | Cho vào chả, giúp chả dai |
| Nước mắm | 1 thìa canh vào chả | Thêm 3 thìa canh để nêm nước dùng |
| Bột năng | 2 thìa canh (khoảng 20 g) | Không cho nhiều, chả sẽ bở và dẻo như bột |
| Đường, tiêu | 1 thìa cà phê đường, 1 thìa cà phê tiêu | |
| Hành tím, tỏi | 2 củ hành, 2 tép tỏi | Băm thật nhuyễn |
| Đá viên hoặc nước đá | 3–4 thìa canh nước đá | Giữ thịt cá lạnh khi xay |
| Thì là hoặc hành lá | 1 nắm nhỏ | Tuỳ chọn, trộn vào một phần chả |
| Xương heo + xương, đầu cá | 500 g xương heo, xương và đầu cá còn lại | Nấu khoảng 2,5 lít nước dùng |
| Thơm (dứa) | 1/2 quả | Cho vị chua ngọt |
| Cà chua | 3 quả | |
| Bí đỏ hoặc bắp cải | 300 g | Bí đỏ hay gặp ở bún chả cá Đà Nẵng |
| Bún tươi sợi nhỏ | 800 g–1 kg | |
| Rau sống, ớt tươi, chanh, hành lá, ngò | Vừa đủ | Bắp chuối bào, xà lách, rau thơm |
Quết chả cá dai
Chả dai là do protein trong thịt cá, khi có muối và được nhồi đánh liên tục, kết lại thành mạng lưới đàn hồi. Thịt cá nóng lên thì mạng lưới này hỏng, chả bở. Vì thế mọi thứ phải lạnh: cá, dụng cụ, nước thêm vào.
- Lọc cá. Phi lê cá, bỏ da, xương, phần thịt sẫm màu nhiều mỡ (ở cá thu là dải đỏ sẫm giữa thân), vì phần đó làm chả tanh và xỉn. Dùng thìa cạo thịt theo thớ để tách xương dăm.
- Làm lạnh. Thịt cá thái miếng nhỏ, cho vào ngăn đá 20–30 phút đến khi se cứng mặt ngoài nhưng chưa đông đá. Cối xay hoặc cối đá, chày cũng để ngăn mát trước.
- Xay hoặc quết với muối. Cho cá và muối vào máy xay thịt, xay từng nhịp ngắn 10–15 giây, nghỉ, rồi xay tiếp, mỗi lần thêm một thìa nước đá. Khoảng 3–4 phút thịt chuyển từ lợn cợn sang mịn, dẻo, bóng, kéo lên thành sợi dính. Quết tay bằng cối đá thì mất 20–30 phút, chả dai giòn hơn.
- Nêm. Thêm nước mắm, đường, tiêu, hành tỏi băm, bột năng, xay hoặc quết thêm 1 phút cho quyện. Chia một phần trộn thì là hoặc hành lá nếu thích.
- Đập chả. Lấy cả khối chả trong tay, đập mạnh xuống thau 20–30 lần. Việc này đẩy bọt khí ra, chả chắc hơn, ít rỗ.
- Thử chả. Vo một viên nhỏ thả vào bát nước lạnh: viên chả nổi là đạt. Viên chìm là chả chưa đủ dai hoặc nhiều bột; xay thêm.
Làm chín chả: chiên và hấp
- Chả chiên: tay thoa dầu, nặn chả thành miếng dẹt dày 1 cm. Chiên dầu ngập nửa miếng, lửa vừa, 3–4 phút mỗi mặt đến khi chả phồng nhẹ, vàng đều, ấn vào đàn hồi. Lửa lớn quá chả cháy ngoài, trong chưa chín và xẹp khi nguội.
- Chả hấp: trải chả lên lá chuối hoặc đĩa thoa dầu, dày 2 cm, hấp 12–15 phút đến khi chả chuyển trắng đục, ấn nảy. Có nhà phết một lớp lòng đỏ trứng lên mặt trước khi hấp cho có màu vàng.
- Chả viên: vo viên thả thẳng vào nồi nước dùng đang sôi lăn tăn, viên nổi lên thêm 2 phút là chín.
Nấu nước dùng
- Xương heo chần, rửa, ninh với 3 lít nước, lửa nhỏ 1 tiếng, vớt bọt.
- Xương, đầu cá còn lại sau khi lọc nướng sơ hoặc áp chảo đến vàng (giảm tanh, nước thơm), cho vào túi vải, thả vào nồi ninh thêm 20 phút rồi vớt bỏ.
- Thơm cắt miếng, cà chua bổ múi, xào sơ với hành phi rồi cho vào nồi. Bí đỏ cắt miếng vừa ăn thả vào, đun đến khi bí chín mềm mà chưa nát, khoảng 10 phút.
- Nêm nước mắm, muối, chút đường. Vị đúng là ngọt thanh, chua nhẹ từ thơm, thoảng mùi cá chứ không tanh.
Lên tô
Bún trụng nóng, xếp chả chiên thái lát, chả hấp thái miếng, vài miếng bí, thơm, cà chua. Chan nước dùng sôi, rắc hành lá, ngò, tiêu. Ăn kèm rau sống, ớt tươi, chanh. Ở Đà Nẵng nhiều người cho thêm một chút mắm ruốc pha vào tô, người khác dùng nước mắm ớt; cả hai đều quen.
Lỗi hay gặp và cách sửa
| Hiện tượng | Nguyên nhân | Cách sửa |
|---|---|---|
| Chả bở, không dai | Thịt cá ấm khi xay; thiếu muối; nhiều bột | Làm lạnh cá và dụng cụ, xay từng nhịp, thêm nước đá; giảm bột năng |
| Chả tanh, xỉn màu | Để phần thịt sẫm, da | Lọc bỏ thịt sẫm và da; nướng xương trước khi nấu |
| Chả chiên xẹp, rỗ | Không đập chả, lửa to | Đập 20–30 lần, chiên lửa vừa |
| Chả dính tay khi nặn | Tay khô | Thoa dầu ăn hoặc nhúng nước lạnh |
| Nước dùng đục, tanh | Ninh đầu cá sôi to, quá lâu | Bọc túi vải, ninh nhỏ lửa 20 phút rồi vớt |
Đà Nẵng, Quy Nhơn và các nơi khác
- Bún chả cá Đà Nẵng: nước dùng thường có bí đỏ, thơm, cà chua, màu hơi vàng cam; chả gồm chả chiên, chả hấp, có khi thêm chả cá viên. Ăn với rau sống và bắp chuối.
- Bún chả cá Quy Nhơn (Bình Định): nước dùng trong hơn, vị thanh, ít rau củ nấu cùng; chả cá thu, cá mối làm cả chiên và hấp, thái lát dày. Cùng một nguyên tắc quết chả nhưng cách nấu nước gọn hơn.
- Bánh canh chả cá Phan Rang, Nha Trang: dùng sợi bánh canh thay bún, chả cá tương tự.
Không nên nhầm với chả cá Hà Nội: món Bắc là cá phi lê ướp nghệ áp chảo với thì là, còn chả cá miền Trung là cá quết nhuyễn đóng bánh.
Bảo quản và hâm lại
Chả cá chín để nguội, gói kín, ngăn mát 2–3 ngày; ngăn đá khoảng 1 tháng. Chả sống đã quết có thể chia túi để ngăn đá 2 tuần, rã đông trong ngăn mát rồi chiên hoặc hấp. Nước dùng ngăn mát 2 ngày; bí đỏ để lâu dễ nát, nên vớt ra để riêng. Chả chiên muốn giòn lại thì áp chảo không dầu 1–2 phút mỗi mặt.
Câu hỏi thường gặp
Làm chả cá dùng cá gì ngon?
Cá thu cho chả thơm, béo; cá mối cho chả trắng, dai; cá nhồng, cá rựa cũng dùng được. Quan trọng là cá tươi, bỏ da, bỏ phần thịt sẫm màu nhiều mỡ để chả không tanh.
Vì sao chả cá quết xong bị bở?
Thường do thịt cá ấm lên khi xay, thiếu muối hoặc cho quá nhiều bột. Làm lạnh cá và dụng cụ, xay từng nhịp ngắn thêm nước đá, và chỉ dùng ít bột năng.
Không có cối đá thì quết chả cá bằng gì?
Dùng máy xay thịt, xay từng nhịp 10–15 giây cho máy không nóng, thêm nước đá dần. Sau đó đập khối chả xuống thau 20–30 lần để chả chắc và dai hơn.
Bún chả cá Đà Nẵng khác Quy Nhơn thế nào?
Bún chả cá Đà Nẵng thường nấu nước dùng với bí đỏ, thơm, cà chua nên màu vàng cam và ngọt rau củ. Quy Nhơn nước trong, vị thanh hơn, nhấn vào chả cá thu, cá mối thái lát dày.
Làm sao biết chả cá đã đủ dai?
Vo một viên nhỏ thả vào bát nước lạnh: viên nổi là chả đủ dai và ít bột. Khi kéo chả bằng thìa thấy dẻo, bóng, kéo thành sợi là đạt.