Mắm ruốc xào sả thịt ba chỉ là món mặn kho khô của miền Trung: thịt ba chỉ xắt hạt lựu xào ra mỡ, thêm thật nhiều sả băm, ớt, rồi rim với mắm ruốc và đường đến khi sánh, dầu đỏ nổi quanh chảo. Một thìa đủ ăn với bát cơm trắng, chấm dưa leo, rau luộc. Làm mất khoảng 40 phút; khó nhất là giữ lửa đủ nhỏ để sả không cháy đắng và ruốc không khét.
Nguyên liệu (một mẻ ăn được 3–4 bữa cho 4 người)
Định lượng tham khảo, nêm lại theo khẩu vị. Món này mặn, ăn ít mỗi bữa nên làm một mẻ dùng dần.
| Nguyên liệu | Định lượng | Ghi chú / thay thế |
|---|---|---|
| Thịt ba chỉ | 400 g | Có bì càng tốt; hoặc nạc dăm nếu muốn ít mỡ |
| Mắm ruốc Huế | 3 thìa canh (khoảng 60 g) | Ruốc mịn, màu hồng tím, không phải mắm tôm Bắc |
| Sả cây | 6–8 cây | Lấy phần trắng, băm thật nhuyễn; sả là vai chính |
| Tỏi | 6 tép | Băm |
| Hành tím | 4 củ | Băm |
| Ớt tươi | 4–6 quả | Băm; bớt hạt nếu không chịu cay |
| Đường | 3–4 thìa canh (40–50 g) | Cân vị mặn của ruốc |
| Nước | 150 ml | Hoà ruốc |
| Dầu ăn | 2 thìa canh | Thịt ra mỡ nên không cần nhiều |
| Ăn kèm | Cơm trắng, dưa leo, rau lang, đậu bắp, bắp cải luộc, xoài xanh, khế chua | Rau càng nhiều càng cân vị mặn |
Chọn ruốc và sả
Món chỉ có vài thứ nên chất lượng từng thứ lộ ra rõ.
- Mắm ruốc: loại ngon mịn, sệt, màu hồng tím đều, mùi mặn thơm của tôm lên men; không có mùi khai hay hôi chua. Ruốc quá loãng, nhiều nước, hoặc màu đỏ gắt bất thường thì nên tránh. Ruốc mới mở để trong hũ kín, ngăn mát, dùng dần nhiều tháng.
- Mắm ruốc khác ruốc khô: ruốc khô là con ruốc phơi khô nguyên con, dùng rang hoặc nấu canh; món này dùng mắm ruốc dạng sệt.
- Sả: chọn cây to, gốc trắng chắc, bóc bỏ hai lớp bẹ ngoài, chỉ lấy phần trắng và vàng nhạt khoảng 10–12 cm từ gốc. Phần xanh phía trên xơ, băm không nhuyễn, ăn vướng răng.
- Băm sả: thái lát thật mỏng ngang thân rồi mới băm, hoặc xay bằng máy xay nhỏ với một thìa dầu. Sả băm càng nhuyễn càng quyện vào thịt, ăn không bị xơ.
Các bước
- Thái thịt. Ba chỉ rửa sạch, thái hạt lựu cỡ 1 cm. Thái nhỏ thì thịt ngấm ruốc nhanh, mỗi thìa có cả nạc và mỡ. Có nhà thái lát mỏng, có nhà băm; đều được.
- Hoà ruốc. Cho ruốc vào bát với 150 ml nước và đường, khuấy tan. Không cần lắng lọc kỹ như khi nấu nước dùng bún bò, vì đây là món sệt, chỉ cần bỏ sạn to nếu có.
- Xào ra mỡ. Cho thịt vào chảo với 1 thìa canh dầu, lửa vừa, đảo đều 8–10 phút. Thịt ra mỡ, cạnh vàng, phần mỡ hơi trong và co lại, đáy chảo có lớp mỡ nước. Thịt xào kỹ thì món thơm, không ngấy.
- Phi sả. Hạ lửa vừa nhỏ, cho sả băm vào phần mỡ, đảo liên tục 4–5 phút đến khi sả khô lại, ngả vàng nhạt, mùi sả thơm lan cả bếp. Cho tỏi, hành, ớt vào đảo thêm 1–2 phút đến khi dậy mùi. Sả cháy nâu sẫm là đắng, phải canh kỹ ở bước này.
- Rim ruốc. Đổ bát ruốc vào chảo, khuấy đều. Hỗn hợp sôi lên, nổi bọt, mùi ruốc gắt lúc đầu rồi dịu dần thành mùi thơm mặn. Hạ lửa nhỏ, đảo đều tay, rim 10–15 phút.
- Biết khi nào xong. Nước rút gần hết, ruốc bám đều quanh miếng thịt, hỗn hợp sệt lại, kéo đường thìa qua đáy chảo thấy vệt hở rồi mới khép lại chậm, dầu đỏ tách ra nổi quanh mép. Nếm thấy mặn ngọt đậm, cay, thơm sả. Tắt bếp.
Để nguội rồi cho vào hũ thuỷ tinh sạch, khô. Ruốc sả nguội sẽ đặc hơn lúc còn nóng.
Lỗi hay gặp và cách sửa
| Hiện tượng | Nguyên nhân | Cách sửa |
|---|---|---|
| Mặn chát | Ruốc nhiều, ít đường, rim quá khô | Thêm đường, vài thìa nước, ít thịt bằm xào riêng trộn vào |
| Đắng | Sả cháy, tỏi cháy | Lửa vừa nhỏ khi phi sả, cho tỏi sau sả |
| Mùi ruốc khắm, gắt | Rim chưa đủ, lửa to bên ngoài sôi mà bên trong chưa chín | Rim lửa nhỏ đủ 10–15 phút, đảo đều |
| Ngấy mỡ | Không xào thịt ra mỡ | Xào thịt kỹ, chắt bớt mỡ trước khi phi sả |
| Nhanh hỏng, có mùi chua | Hũ ướt, dùng muỗng ướt lấy | Hũ sạch khô, dùng muỗng khô, để ngăn mát |
Biến tấu và cách ăn
- Ruốc sả không thịt: chỉ ruốc, sả, tỏi, ớt, đường, phi trong dầu; để được lâu hơn, dùng chấm rau luộc, xoài xanh.
- Ruốc xào thịt với thơm (dứa): thêm thơm băm nhỏ ở bước rim, vị chua ngọt, bớt gắt; hay gặp ở Quảng Nam, Đà Nẵng.
- Mắm ruốc chưng thịt: ở miền Nam, ruốc trộn thịt băm, trứng, chưng cách thủy hoặc rim; vị ngọt hơn.
- Ruốc chấm xoài, chấm khế: ruốc sống hoà đường, ớt, có khi thêm chút bột ngọt, chấm trái cây chua; khác món xào này, ăn chơi chứ không ăn cơm.
- Ruốc sả kẹp bánh mì, trộn cơm nắm: người miền Trung xa quê hay mang theo hũ ruốc sả, ăn với cơm nắm, bánh mì, mì gói.
Làm mẻ lớn mang đi xa
Sinh viên đi học xa, người đi làm ở nước ngoài hay mang theo hũ ruốc sả. Muốn để lâu hơn thì xào thịt thật kỹ cho ra hết mỡ và hơi cháy cạnh, rim ruốc đến khi khô hơn bình thường một chút, dầu nổi nhiều trên mặt. Để nguội hẳn, cho vào hũ thủy tinh đã tráng nước sôi và lau khô, nén chặt, rót một lớp dầu mỏng phủ mặt để ngăn không khí. Hũ như vậy đi đường một hai ngày không sao, đến nơi cho ngay vào ngăn mát. Khi mang lên máy bay, kiểm tra quy định hành lý về thực phẩm của hãng và nước đến, vì nhiều nơi hạn chế đồ có thịt.
Bữa cơm hợp nhất: cơm trắng nóng, một đĩa rau lang hoặc đậu bắp luộc, dưa leo, vài lát khế chua, một chén ruốc sả, thêm bát canh rau. Ruốc mặn, rau thanh, ăn vừa vặn.
Món này rất mặn. Người cần ăn nhạt, người có huyết áp cao nên dùng ít, ăn nhiều rau kèm theo; đây là lời khuyên phổ thông, ai đang theo chế độ ăn riêng thì hỏi bác sĩ.
Bảo quản và hâm lại
Hũ ruốc sả để nguội hẳn mới đậy nắp, cất ngăn mát, dùng trong 1–2 tuần; mỗi lần lấy bằng muỗng sạch và khô. Ngăn đá giữ được khoảng 1 tháng, chia hũ nhỏ cho tiện. Khi ăn không cần hâm, hoặc muốn nóng thì cho phần vừa ăn vào chảo đảo lửa nhỏ 1–2 phút. Thấy mùi chua lạ, có mốc trên mặt thì bỏ cả hũ.
Câu hỏi thường gặp
Mắm ruốc xào sả để được bao lâu?
Để ngăn mát trong hũ thủy tinh sạch, khô thì dùng được khoảng 1–2 tuần. Ngăn đá giữ được khoảng 1 tháng. Luôn dùng muỗng khô để lấy và đậy kín nắp.
Làm sao để ruốc xào sả không bị mặn?
Cân lượng đường với ruốc, khoảng 1 thìa canh đường cho mỗi thìa canh ruốc là mức phổ biến; thêm thơm hoặc thịt cũng làm dịu vị mặn. Ăn kèm nhiều rau luộc và dưa leo.
Mắm ruốc khác mắm tôm thế nào?
Mắm ruốc phổ biến ở miền Trung, làm từ ruốc (tôm lân) muối, thường mịn và màu hồng tím; mắm tôm miền Bắc làm từ tôm, tép nhỏ, màu tím sẫm, mùi khác. Hai loại không thay nhau hoàn toàn được trong các món đặc trưng.
Ruốc xào sả ăn với gì ngon?
Cơm trắng nóng, dưa leo, rau lang, đậu bắp, bắp cải luộc, xoài xanh, khế chua. Người miền Trung còn ăn với cơm nắm, kẹp bánh mì.
Vì sao xào sả bị đắng?
Sả và tỏi cháy sẽ đắng. Phi sả ở lửa vừa nhỏ, đảo liên tục, dừng khi sả vàng nhạt và thơm; cho tỏi sau sả vì tỏi cháy nhanh hơn.