Sữa chua làm ở nhà chỉ cần sữa, một ít sữa chua cái làm men, và một chỗ giữ ấm khoảng 40–45 °C trong 6–8 giờ. Công làm thực tế chỉ khoảng 20 phút, còn lại là chờ. Hai thứ quyết định mẻ sữa chua mịn, sánh, chua dịu hay lỏng, chảy nước, chua gắt là nhiệt độ lúc cho men và nhiệt độ lúc ủ.
Nguyên liệu (khoảng 20 hũ 100 ml, đủ 4 người ăn trong 4–5 ngày)
Định lượng tham khảo theo kiểu sữa chua có đường phổ biến ở Việt Nam; bớt sữa đặc nếu thích ít ngọt.
| Nguyên liệu | Định lượng | Ghi chú / thay thế |
|---|---|---|
| Sữa tươi không đường | 1 lít | Sữa nguyên kem cho sữa chua sánh và béo hơn sữa ít béo. |
| Sữa đặc có đường | 1 lon 380 g | Muốn ít ngọt thì 250 g. |
| Nước | khoảng 750 ml | Pha để làm loãng sữa đặc. Muốn sữa chua đặc hơn thì bớt nước, thay bằng sữa tươi. |
| Sữa chua cái (làm men) | 1 hộp 100 g | Loại sữa chua ăn, không đường hoặc có đường, còn hạn xa, có ghi men sống. Để ra nhiệt độ phòng trước 30 phút. |
| Sữa bột nguyên kem (tuỳ chọn) | 2–3 thìa canh (20–30 g) | Tăng độ sánh mà không cần thêm chất làm đặc. |
| Hũ thuỷ tinh có nắp | 20 hũ 100 ml | Tráng nước sôi, úp cho khô. |
Các bước làm
Chuẩn bị dụng cụ
- Rửa sạch hũ, nắp, nồi, thìa khuấy, ca rót. Tráng tất cả bằng nước sôi rồi úp ráo. Men sữa chua cần sống một mình; dụng cụ bẩn mang theo vi khuẩn lạ, mẻ sữa chua sẽ có mùi lạ, nổi bọt hoặc lên mốc.
Đun sữa
- Đổ sữa tươi vào nồi, thêm sữa bột nếu dùng, khuấy tan rồi mới bật bếp lửa nhỏ.
- Đun đến khi mép nồi sủi bọt li ti, mặt sữa bốc hơi rõ nhưng chưa sôi trào (khoảng 85 °C). Giữ ở mức này 5–10 phút, khuấy đáy cho khỏi khê. Bước này làm đạm sữa biến đổi, giúp sữa chua sau này đông sánh, ít tách nước. Với sữa tươi tiệt trùng hộp có thể bỏ qua bước giữ nhiệt, nhưng làm thì sữa chua sánh hơn rõ.
- Tắt bếp, cho sữa đặc vào khuấy tan, rồi pha nước vào. Nước nguội giúp hạ nhiệt hỗn hợp nhanh hơn.
Hạ nhiệt và cho men
- Để hỗn hợp về khoảng 40–45 °C. Không có nhiệt kế thì nhúng ngón tay sạch: thấy ấm rõ, giữ ngón tay trong đó được mười giây mà không phải rụt ra. Nóng quá men chết; nguội quá men hoạt động chậm, ủ lâu dễ nhiễm vi khuẩn khác.
- Múc sữa chua cái ra bát, rót vào một muôi hỗn hợp sữa ấm, đánh tan mịn. Sau đó đổ bát men này vào nồi, khuấy nhẹ đều tay theo một chiều. Đừng đánh mạnh tạo bọt.
- Lọc hỗn hợp qua rây cho mịn, rót vào hũ, đậy nắp.
Ủ
- Chọn một cách giữ ấm 40–45 °C trong 6–8 giờ:
| Cách ủ | Làm thế nào | Lưu ý |
|---|---|---|
| Thùng xốp và nước ấm | Xếp hũ vào thùng, rót nước khoảng 50 °C ngập 2/3 hũ, đậy nắp | Sau 3–4 giờ thay bớt nước ấm nếu nước đã nguội. Rẻ và ổn định nhất |
| Lò nướng | Khay nước ấm ở đáy, chỉ bật đèn lò | Đèn lò giữ được khoảng 35–45 °C tuỳ lò; thử trước bằng nhiệt kế |
| Nồi cơm điện | Đặt hũ trong nồi có nước ấm, chế độ giữ ấm | Nhiều nồi giữ ấm tới 60–70 °C, quá nóng. Chỉ cắm 30 phút, rút điện 1 giờ, xen kẽ; hoặc hé nắp |
| Máy làm sữa chua | Theo hướng dẫn máy | Nhiệt độ ổn định nhất, ít phải canh |
- Trong lúc ủ không lắc, không mở ra xem liên tục. Rung lắc làm khối sữa chua đang đông bị vỡ, tách nước.
- Sau 6 giờ, nghiêng nhẹ một hũ: sữa chua đông thành khối, mặt mịn, không chảy theo thành hũ, có thể có lớp nước vàng rất mỏng trên mặt là được. Chưa đông thì ủ thêm 1–2 giờ.
- Cho ngay vào ngăn mát ít nhất 4–6 giờ. Lạnh làm men chậm lại, sữa chua chắc thêm và vị chua ổn định.
Lỗi hay gặp và cách sửa
| Lỗi | Vì sao | Cách sửa lần sau |
|---|---|---|
| Không đông, vẫn lỏng như sữa | Cho men khi sữa còn nóng quá (men chết); men cái hết hạn hoặc là loại tiệt trùng không còn men sống; ủ chỗ quá nguội | Đợi về 40–45 °C; dùng sữa chua ăn còn hạn có men sống; kiểm tra nhiệt chỗ ủ |
| Đông nhưng lỏng, sệt | Nhiều nước quá, sữa ít béo, ủ chưa đủ | Bớt nước, thêm sữa bột, giữ sữa ở 85 °C vài phút trước khi pha |
| Tách nhiều nước vàng, có lỗ rỗ | Ủ quá nóng hoặc quá lâu; lắc khi đang ủ | Giữ dưới 45 °C, ủ 6–8 giờ, đặt yên một chỗ |
| Lợn cợn, có hạt | Không đánh tan men, không lọc; sữa khê đáy | Đánh tan men với một muôi sữa ấm trước, lọc qua rây |
| Chua gắt | Ủ quá lâu, để ngoài nhiệt độ phòng lâu sau khi ủ | Rút ngắn thời gian, cho vào tủ lạnh ngay khi vừa đông |
| Có mùi lạ, nổi bọt, có đốm mốc | Nhiễm khuẩn lạ từ dụng cụ hoặc men | Bỏ cả mẻ, không ăn. Lần sau tráng nước sôi toàn bộ dụng cụ |
Lớp nước trong vàng nhạt trên mặt là váng sữa, bình thường, khuấy lẫn vào hoặc chắt đi đều được. Khác hẳn với mốc có màu xanh, đen, hồng hay mùi hôi: thấy là bỏ.
Biến tấu và cách ăn
- Sữa chua không đường: bỏ sữa đặc, chỉ dùng 1,5 lít sữa tươi và men. Vị chua thanh, dùng làm sốt, trộn salad, ướp thịt.
- Sữa chua kiểu Hy Lạp: lấy sữa chua không đường đã lạnh, cho vào vải lọc treo trong ngăn mát 3–6 giờ cho chảy bớt nước. Được khối sữa chua đặc như kem.
- Sữa chua dẻo: thêm gelatin hoặc bột rau câu vào sữa trước khi cho men theo hướng dẫn gói, khi đông sẽ cắt miếng được.
- Sữa chua nếp cẩm: nếp cẩm đồ chín, rưới chút đường, xúc ăn cùng sữa chua lạnh. Món quen ở Hà Nội.
- Sữa chua mít, sữa chua trân châu: sữa chua có đường, thêm mít thái, thạch, trân châu, nước cốt dừa và đá bào.
- Sữa chua đánh đá: cho vào ngăn đá 1–2 giờ, dằm ra ăn với đá bào và cà phê, kiểu Sài Gòn.
Bảo quản và dùng men cho mẻ sau
- Ngăn mát 0–4 °C, hũ đậy kín, ăn trong 7–10 ngày. Càng để lâu càng chua.
- Có thể dùng một hũ của mẻ này làm men cho mẻ sau, trong khoảng 3–4 lần. Sau đó men yếu dần, sữa chua chậm đông, nên mua hộp men cái mới.
- Hũ dùng làm men nên lấy từ mẻ còn mới, chưa mở nắp, trong vòng 5–7 ngày.
- Không để sữa chua ngoài nhiệt độ phòng quá 2 giờ.
Câu hỏi thường gặp
Ủ sữa chua ở nhiệt độ bao nhiêu và bao lâu?
Khoảng 40–45 °C trong 6–8 giờ. Nhiệt thấp hơn thì lâu đông, cao hơn 50 °C thì men chết hoặc sữa chua tách nước. Đông thì cho ngay vào tủ lạnh.
Vì sao làm sữa chua không đông?
Phổ biến nhất là cho men khi sữa còn quá nóng, dùng men cái là sữa chua tiệt trùng không còn men sống, hoặc chỗ ủ không đủ ấm. Kiểm tra lại ba thứ đó trước.
Làm sao cho sữa chua sánh mịn?
Dùng sữa nguyên kem, bớt nước pha, thêm 2–3 thìa sữa bột, và giữ sữa ở khoảng 85 °C vài phút trước khi hạ nhiệt. Ủ đứng yên, không lắc, rồi làm lạnh ít nhất 4 giờ.
Ủ sữa chua bằng nồi cơm điện được không?
Được, nhưng nhiều nồi giữ ấm quá 60 °C sẽ làm chết men. Đặt hũ trong nước ấm, cắm giữ ấm từng đợt ngắn rồi rút điện, hoặc hé nắp và kiểm tra bằng nhiệt kế.
Sữa chua tự làm để được bao lâu?
Khoảng 7–10 ngày trong ngăn mát, hũ đậy kín. Thấy mốc, bọt khí hoặc mùi lạ thì bỏ cả hũ.
Dùng sữa chua tự làm làm men mãi được không?
Chỉ nên nối khoảng 3–4 mẻ. Sau đó men yếu và dễ lẫn vi khuẩn khác, sữa chua chậm đông, vị kém. Lúc đó mua hộp men cái mới.