Chè hạt lựu là những hạt củ năng (hoặc củ đậu) nhuộm đỏ, bọc bột năng luộc trong như hạt lựu thật, ăn cùng thạch sương sa và nước cốt dừa. Chè củ năng là anh em của nó: cũng hạt củ năng áo bột, nhưng để màu trắng ngà hoặc xanh lá dứa, nấu trong nước đường. Làm trong khoảng một tiếng rưỡi; khó nhất là giữ hạt giòn bên trong và áo bột dai trong bên ngoài.
Vì dùng chung một kỹ thuật, bài này làm một mẻ củ, chia đôi: một nửa nhuộm đỏ làm sương sa hạt lựu, một nửa làm chè củ năng.
Nguyên liệu cho 4 người (khoảng 8 cốc nhỏ)
Định lượng tham khảo, nêm lại độ ngọt theo khẩu vị.
| Nguyên liệu | Định lượng | Ghi chú / thay thế |
|---|---|---|
| Củ năng (mã thầy) | 500 g cả vỏ, còn khoảng 350 g ruột | Thay bằng củ đậu (củ sắn) gọt vỏ: rẻ, dễ mua, giòn kém hơn chút. |
| Bột năng | 150 g | Áo hạt. |
| Củ dền | 1 củ nhỏ (100 g) | Lấy màu đỏ. Thay bằng thanh long ruột đỏ, hoặc vài giọt siro dâu. |
| Lá dứa | 8 lá | Xay lấy nước cho phần củ năng xanh, và buộc túm 3 lá nấu nước đường. |
| Bột rau câu dẻo | 10 g | Làm thạch sương sa. |
| Đường cát | tổng khoảng 300 g | Chia cho thạch, nước đường và nước cốt dừa. |
| Nước cốt dừa | 400 ml | Thêm 1/4 thìa cà phê muối, 1 thìa canh bột năng. |
| Mít chín (tuỳ chọn) | 100 g | Xé sợi, kiểu chè hạt lựu Nam Bộ. |
| Đá bào | khoảng 800 g |
Sơ chế củ và nhuộm màu
- Củ năng gọt sạch vỏ nâu đen, khoét bỏ chỗ dập, ngâm ngay vào nước lạnh cho khỏi thâm. Ruột củ năng tốt có màu trắng ngà, cắn giòn, ngọt nước.
- Thái hạt lựu cỡ 0,7–1 cm. Hạt nhỏ thì trông giống hạt lựu hơn, áo bột cũng đẹp hơn. Chia làm hai phần.
- Phần đỏ: củ dền gọt vỏ, bào nhỏ, vắt với 100 ml nước lấy nước đỏ sẫm. Ngâm nửa phần củ năng trong đó 20–30 phút, đến khi hạt đỏ đều cả trong lẫn ngoài. Thỉnh thoảng đảo cho màu ăn đều.
- Phần xanh: xay 5 lá dứa với 100 ml nước, lọc lấy nước, ngâm nửa còn lại 20 phút. Muốn chè củ năng trắng ngà thì bỏ qua bước này.
- Vớt ra rổ, để thật ráo khoảng 10 phút. Hạt còn ướt sũng sẽ hút quá nhiều bột, áo dày và cứng.
Áo bột và luộc hạt
Bí quyết của hạt lựu đẹp là lớp áo mỏng, đều, luộc vừa trong. Không cần áo hai lần như chè bưởi; củ năng tự ngọt, hạt nhỏ, một lớp áo là đủ.
- Cho từng phần củ vào túi nilon hoặc hộp có nắp, đổ bột năng vào, lắc mạnh cho hạt phủ kín. Để 3–5 phút cho bột ngấm màu và ẩm, lắc lại một lần.
- Đổ ra rây, lắc cho rơi hết bột thừa. Hạt đẹp là hạt mỗi viên rời nhau, phủ một lớp bột hồng (hoặc xanh) mỏng.
- Đun nồi nước to sôi mạnh. Thả hạt vào từng nắm nhỏ, khuấy nhẹ đáy nồi. Khi hạt nổi lên và lớp áo trong suốt hết, không còn đốm trắng (khoảng 2–3 phút) là vớt.
- Thả ngay vào thau nước lạnh có đá. Lớp áo co lại, dai, bóng và các hạt không dính nhau. Ngâm vài phút rồi vớt ra để ráo.
- Luộc riêng phần đỏ và phần xanh, hoặc luộc phần nhạt màu trước. Luộc chung thì màu đỏ loang sang hạt xanh.
Thạch sương sa, nước đường và nước cốt dừa
Thạch sương sa
- Trộn 10 g bột rau câu dẻo với 80 g đường khi còn khô. Hoà vào 900 ml nước có pha 2 lá dứa xay lọc (hoặc để trắng). Khuấy tan rồi mới đun.
- Sôi 1–2 phút, đổ khay, để đông rồi cắt sợi dài hoặc hạt lựu to hơn hạt củ năng một chút.
Nước đường cho chè củ năng
- Đun 800 ml nước với 150 g đường và túm lá dứa. Sôi 5 phút cho thơm, vớt lá dứa. Có thể hoà 1 thìa bột năng cho nước hơi sánh.
- Thả hạt củ năng xanh vào, sôi lại là tắt bếp. Ăn nóng hoặc để nguội thêm đá.
Nước cốt dừa
- Đun nhỏ lửa nước cốt dừa với 3 thìa canh đường, muối. Hoà bột năng với chút nước, rót vào đến khi sánh bám thìa. Để nguội.
Xếp cốc sương sa hạt lựu
- Cho thạch sương sa xuống đáy, hạt lựu đỏ lên trên, vài sợi mít nếu có, rồi đá bào, rưới nước cốt dừa và một ít nước đường. Ăn tới đâu khuấy tới đó.
Lỗi hay gặp và cách sửa
- Hạt nhạt màu, chỉ hồng ở ngoài: ngâm nước dền chưa đủ lâu, hoặc nước dền loãng. Bào dền nhỏ hơn, vắt ít nước hơn, ngâm 30 phút.
- Màu đỏ phai khi luộc: màu dền tan trong nước nóng. Luộc nhanh tay, vớt ngay khi áo trong; có nhà nhỏ vài giọt nước chanh vào nước ngâm dền, môi trường hơi chua giữ màu đỏ tươi hơn.
- Áo bột dày, cứng, ăn như cục bột: hạt ướt quá khi lăn bột, hoặc không rây bột thừa. Để hạt ráo, lắc bỏ bột thừa.
- Áo bột bong ra trong nồi: hạt khô quá nên bột không bám. Phun chút nước rồi lăn lại.
- Hạt còn đốm trắng đục: luộc chưa tới. Thả lại nồi sôi thêm 30 giây.
- Hạt bị mềm, mất giòn: luộc lâu hoặc ngâm trong nước đường nóng quá lâu. Chè củ năng nên cho hạt vào sau cùng.
- Hạt dính chùm khi để: chưa ngâm nước lạnh đủ. Rưới một chút nước đường lên hạt đã luộc để chúng trơn rời.
Biến tấu, vùng miền và ăn kèm
| Kiểu | Thành phần chính | Hay gặp ở |
|---|---|---|
| Sương sa hạt lựu | Hạt lựu đỏ, thạch rau câu, nước cốt dừa, đá | Miền Nam, xe chè Sài Gòn |
| Chè hạt lựu mít | Thêm mít sợi, đậu xanh đánh | Miền Tây Nam Bộ |
| Chè củ năng nước đường | Hạt củ năng trắng hoặc xanh, nước đường lá dứa | Các nhà người Hoa, cả Nam lẫn Bắc |
| Chè thập cẩm có hạt lựu | Hạt lựu làm một thành phần cùng đậu, thạch, nhãn | Miền Bắc, các hàng chè thập cẩm |
| Chè củ năng nước cốt dừa | Hạt củ năng trắng, nước cốt dừa, bột báng | Miền Nam |
Biến tấu màu: thay dền bằng hoa đậu biếc (tím xanh), nước ép cà rốt (cam), hoặc nước lá cẩm. Một cốc nhiều màu đẹp cho ngày có khách.
Về củ đậu: chỉ ăn phần củ. Hạt và lá cây củ đậu có độc, đừng nhầm khi mua cả cây ngoài chợ quê.
Bảo quản
- Hạt đã luộc giữ giòn và dai tốt nhất trong ngày. Để tủ lạnh, ngâm trong ít nước đường, dùng trong 1–2 ngày. Để lâu lớp áo cứng lại, đục màu.
- Thạch sương sa hộp kín 3–4 ngày. Nước cốt dừa 2–3 ngày.
- Hạt củ năng đã áo bột nhưng chưa luộc có thể trải khay cấp đông, khi cần thả thẳng vào nồi sôi, luộc lâu hơn khoảng 1 phút.
- Hạt áo bột đã lạnh cứng thì nhúng nước sôi vài giây là mềm lại.
Câu hỏi thường gặp
Chè hạt lựu làm bằng gì?
Hạt lựu là củ năng (mã thầy) hoặc củ đậu thái hạt lựu, nhuộm đỏ, lăn bột năng rồi luộc cho trong. Ăn cùng thạch, nước cốt dừa và đá. Gọi hạt lựu vì trông giống hạt quả lựu chín.
Củ năng và củ đậu cái nào làm hạt lựu ngon hơn?
Củ năng giòn hơn, ngọt mát và giữ giòn lâu hơn khi luộc. Củ đậu dễ mua, rẻ, giòn vừa, hợp làm số lượng nhiều. Cả hai đều cho hạt lựu đẹp nếu áo bột và luộc đúng.
Làm hạt lựu màu đỏ tự nhiên bằng gì?
Dùng nước củ dền, nước thanh long ruột đỏ, hoặc nước lá cẩm pha chút chanh cho ra đỏ tím. Ngâm hạt 20–30 phút cho thấm cả trong ruột trước khi lăn bột.
Vì sao hạt lựu luộc xong bị dính vào nhau?
Do không ngâm nước lạnh ngay sau khi vớt, hoặc thả quá nhiều hạt một lúc. Vớt ra thau nước đá, ngâm vài phút, sau đó rưới chút nước đường cho hạt trơn rời.
Chè hạt lựu để qua đêm được không?
Được, để tủ lạnh trong ít nước đường, nhưng lớp áo sẽ cứng và đục hơn. Nhúng nước sôi vài giây trước khi ăn để mềm lại. Ngon nhất vẫn là trong ngày.