Làm gà vịt ở nhà gồm bốn việc: nhúng nước nóng đúng độ rồi nhổ lông, xử lý lông tơ bằng nhíp hoặc hơ lửa, mổ lấy lòng mà không làm vỡ mật, cuối cùng chà muối gừng để hết mùi hôi. Một con gà khoảng 1,5 kg mất chừng 40 phút với người quen tay; vịt lâu gấp rưỡi vì lông tơ dày. Hỏng hay gặp nhất là nhúng nước quá sôi: da gà chín sơ, nhổ lông rách da, con gà luộc mất đẹp.
Mua gà sống hay gà làm sẵn
Ở nhiều chợ thành phố, gia cầm sống đã không còn được bán hoặc giết mổ tại chỗ; gà vịt làm sẵn có dấu kiểm dịch là lựa chọn nhẹ việc và an toàn hơn. Bài này dành cho hai trường hợp: nhà ở quê tự nuôi, và mua gà đã cắt tiết, nhổ lông sơ ở chợ nhưng còn lông tơ, chưa mổ.
Nếu tự cắt tiết: cắt ở cổ, hứng tiết để nấu chín (tiết luộc, cháo tiết). Không làm tiết canh: tiết sống gia cầm có thể mang virus cúm gia cầm và vi khuẩn. Gà vịt ốm, chết không rõ lý do thì không giết mổ để ăn.
Chuẩn bị cho 4 người
Định lượng tham khảo, nêm lại theo khẩu vị.
| Nguyên liệu / dụng cụ | Định lượng | Ghi chú / thay thế |
|---|---|---|
| Gà ta | 1 con 1,5–1,8 kg | Hoặc vịt 2–2,2 kg (vịt hao nhiều sau khi làm) |
| Nước nóng để nhúng | 6–8 lít | Đủ ngập cả con trong thùng hoặc chậu sâu |
| Muối hạt | 30 g (1,5 thìa canh) | Chà da và mề |
| Gừng | 1 củ khoảng 40 g | Giã nhuyễn |
| Rượu trắng | 15–30 ml (1–2 thìa canh) | Có thể bỏ với gà |
| Chanh | 1 quả | Chủ yếu cho vịt |
| Nhíp, dao nhỏ bén, kéo bếp | — | Kéo dùng cắt phao câu, cắt đôi mề |
| Găng tay, khăn giấy bếp | — | Giấy để lau thay cho xối nước |
Nhúng nước và nhổ lông
- Pha nước đúng độ nóng. Gà: khoảng 60–65 °C, tương đương pha 1 phần nước sôi với 1 phần nước nguội. Vịt, ngan: khoảng 70–75 °C, tương đương 2 phần sôi 1 phần nguội. Lông vịt có lớp dầu chống nước nên cần nóng hơn và ngâm lâu hơn. Không có nhiệt kế thì nhúng nhanh ngón tay: gà thì chịu được một giây là bỏng rát, vịt thì không chịu nổi.
- Nhúng và đảo. Cầm chân, dìm cả con xuống, đảo liên tục để nước luồn sâu vào chân lông. Gà khoảng 1–2 phút. Vịt dùng que vò ngược chiều lông cho nước thấm, khoảng 2–3 phút, có thể nhúng hai lượt.
- Thử nhổ. Nhấc lên, rút thử một chiếc lông cánh to và vài lông đuôi. Tuột ra nhẹ nhàng là được. Còn chặt thì nhúng thêm 20–30 giây. Da bắt đầu trắng đục, co lại là đã quá nóng.
- Nhổ nhanh khi còn nóng. Nhổ lông cánh và đuôi trước (khó nhất), rồi vuốt ngược chiều lông ở thân, lông sẽ tuột thành mảng. Nhổ nhẹ ở ức và đùi, chỗ da mỏng dễ rách.
Xử lý lông tơ
- Gà: sau khi nhổ, lông tơ ít. Dùng nhíp nhổ chỗ còn sót ở cánh, cổ, đùi. Lông măng mới nhú có ống đen thì nặn từ gốc.
- Vịt: lông tơ rất dày. Để vịt ráo, rồi dùng dao bén cạo nhẹ ngược chiều lông, sau đó nhíp từng mảng. Phần còn lại hơ nhanh trên lửa bếp ga, quay đều, lông tơ cháy xém; xoa tay lại cho sạch tro lông. Hơ nhanh, lửa không được làm da phồng hoặc chảy mỡ.
- Hơ lửa cả con gà xong thì lau lại bằng giấy cho sạch muội.
Mổ và lấy lòng
- Lấy diều. Rạch một đường ngắn ở da cổ phía gáy (không phải phía trước, để da cổ phía trước còn nguyên, gà luộc đẹp). Kéo diều (túi chứa thức ăn ở cổ), khí quản và thực quản ra ngoài. Diều còn đầy thóc thì cẩn thận đừng làm vỡ.
- Chọn kiểu mổ bụng. Gà chặt, gà nấu thì mổ phanh: rạch từ dưới mỏm ức xuống hậu môn. Gà luộc nguyên con (nhất là gà cúng) thì mổ "moi": một đường ngắn chừng ba đầu ngón tay, nằm ngang ngay phía trên hậu môn (về phía bụng), lòng moi ra qua đó, thân gà còn nguyên.
- Lấy lòng. Thò tay vào, men theo thành bụng, nắm mề kéo ra; ruột, gan, tim ra theo. Cắt quanh hậu môn để ruột rời hẳn.
- Tách mật ngay. Túi mật xanh nằm dính vào gan. Cắt phần gan quanh túi mật ra một chút, đừng bóp. Mật vỡ dính vào thịt là đắng, chỗ đó phải cắt bỏ.
- Cạy phổi. Phổi màu hồng đỏ nằm áp sát xương sườn hai bên sống lưng, rất hay bị bỏ sót. Dùng ngón tay cạy ra. Sót phổi thì nước luộc đục và có mùi.
- Cắt phao câu. Cắt sâu phần đuôi để bỏ tuyến dầu. Với vịt, bước này bắt buộc; lý do và cách khử mùi riêng cho vịt nói kỹ ở bài khử mùi bò, dê, vịt.
- Làm mề. Rạch dọc mề theo đường gờ, mở ra, đổ bỏ sỏi và thức ăn bên trong, bóc lớp màng vàng dai ở mặt trong. Chà muối, mề trắng sạch.
- Ruột (nếu giữ): dùng kéo xẻ dọc, chà muối và chanh nhiều lượt. Nhiều nhà bỏ ruột gà vì mất công.
Khử mùi hôi mà không cần xối nước
Mùi hôi của gà vịt chủ yếu từ chân lông, da cổ, nách cánh, phao câu và lòng. Cách làm:
- Chà muối hạt và gừng giã khắp da, kỹ ở cổ, nách, kheo đùi. Vịt thì thêm chanh. Muối nhám kéo bụi lông và lớp nhờn trên da ra, gừng át mùi.
- Để 5–10 phút, da săn lại và vàng hơn.
- Lau sạch bằng khăn giấy cả trong lẫn ngoài. Hoặc chần nhanh qua nồi nước sôi 1–2 phút rồi đổ nước đi.
Không xối gà vịt sống dưới vòi nước: nước bắn ra mang vi khuẩn như Salmonella, Campylobacter sang chậu rửa, thớt và rau xung quanh, mà rửa không làm thịt sạch hơn. Vi khuẩn bị diệt khi nấu chín. Thịt gia cầm cần chín tới 74 °C ở lõi; không có nhiệt kế thì xiên vào chỗ dày nhất của đùi, nước chảy ra trong là chín. Sau khi làm gà xong, rửa tay, dao, thớt, mặt bếp bằng nước rửa chén.
Lỗi hay gặp và cách sửa
| Lỗi | Vì sao | Cách sửa |
|---|---|---|
| Nhổ lông rách da | Nước quá nóng, da chín sơ | Pha thêm nước nguội; con đã rách thì chặt ra nấu, không luộc nguyên con |
| Lông không tuột | Nước nguội quá, hoặc chưa nhúng đủ lâu | Nhúng lại, vò ngược chiều lông |
| Vịt còn lông tơ đen li ti | Bỏ qua bước cạo và hơ | Cạo ngược lông khi da khô, hơ lửa nhanh |
| Thịt gà đắng một chỗ | Vỡ mật | Cắt bỏ phần thịt dính mật |
| Nước luộc đục, hôi | Sót phổi, sót phao câu | Kiểm hai chỗ này trước khi luộc |
Làm gà vịt cho từng món, từng vùng
- Gà luộc, gà cúng: mổ moi, giữ da nguyên, không hơ lửa làm xém da. Cách luộc cho da vàng và bẻ thế gà có ở bài gà luộc cúng giao thừa.
- Gà rang, gà kho gừng, gà xào sả ớt: mổ phanh, chặt miếng vừa ăn, lọc bớt mỡ bụng.
- Miền Bắc quen gà luộc chấm muối tiêu chanh lá chanh, vịt luộc chấm nước mắm gừng; miền Trung có gà xé phay, cơm gà; miền Nam gà nấu cà ri, gà nướng, vịt nấu chao, cháo vịt gỏi vịt.
- Mỡ gà vịt lọc ra có thể rán lấy mỡ để xào rau, chiên cơm; lòng mề đem xào giá, xào mướp.
Bảo quản gà vịt đã làm sạch
- Để ngăn mát trong hộp kín hoặc bọc kín, đặt ngăn dưới cùng để nước không nhỏ sang thực phẩm khác. Dùng trong 1–2 ngày.
- Cấp đông: chặt phần trước khi đông cho dễ dùng; lòng mề đông riêng.
- Gà vịt đã nấu: ngăn mát 2–3 ngày; hâm sôi lại món kho, om.
Câu hỏi thường gặp
Nhúng gà vào nước bao nhiêu độ thì nhổ lông dễ?
Gà khoảng 60–65 °C, tức pha một phần nước sôi với một phần nước nguội, nhúng 1–2 phút. Vịt cần khoảng 70–75 °C và lâu hơn vì lông có dầu. Nước quá sôi làm da chín sơ, rách khi nhổ.
Làm sạch lông tơ vịt bằng cách nào?
Để vịt ráo, cạo nhẹ ngược chiều lông bằng dao bén, dùng nhíp nhổ từng mảng, rồi hơ nhanh trên lửa bếp ga cho lông tơ còn sót cháy xém, cuối cùng lau sạch.
Có nên rửa gà sống dưới vòi nước không?
Không nên. Nước bắn ra làm vi khuẩn từ gà lan sang chậu, thớt và rau xung quanh. Chà muối gừng rồi lau bằng giấy, hoặc chần qua nước sôi, và nấu chín tới 74 °C ở lõi là đủ an toàn.
Lỡ làm vỡ mật gà thì sao?
Cắt bỏ toàn bộ phần thịt và gan bị dính mật xanh, vì vị đắng không rửa hết được. Lần sau cắt rời túi mật kèm một phần gan ngay khi lấy lòng ra.
Mổ moi gà là gì?
Mổ moi là rạch một đường ngắn ngay phía trên hậu môn rồi moi lòng ra qua đó, thân gà vẫn nguyên vẹn. Cách này dùng cho gà luộc nguyên con, nhất là gà cúng, để da căng đẹp khi bày lên đĩa.