Bánh flan (miền Bắc quen gọi caramen) là trứng và sữa hấp hoặc nướng chín nhẹ thành khối mịn như lụa, đáy là lớp đường thắng nâu óng chảy ra khi úp ngược. Làm cho 4 người mất khoảng một tiếng, cộng ít nhất 3 giờ để lạnh. Khó nhất là giữ lửa nhỏ: lửa to một chút là bánh rỗ tổ ong, mặt lỗ chỗ, ăn sạn.
Nguyên liệu cho 4 người (8 khuôn khoảng 100 ml)
Định lượng tham khảo, bớt hoặc thêm sữa đặc theo độ ngọt nhà mình thích.
| Nguyên liệu | Định lượng | Ghi chú / thay thế |
|---|---|---|
| Trứng gà | 4 quả nguyên + 2 lòng đỏ | Thêm lòng đỏ cho bánh béo và mịn hơn. Lòng trắng thừa để làm món khác. |
| Sữa đặc có đường | 190 g (khoảng nửa lon) | Muốn ít ngọt thì 150 g. |
| Sữa tươi không đường | 450 ml | Thay 100 ml bằng kem tươi (whipping cream) cho bánh béo kiểu nhà hàng. |
| Vani | 1/2 thìa cà phê tinh chất, hoặc vỏ chanh bào | Át mùi tanh trứng. |
| Muối | 1 nhúm nhỏ | Làm vị ngọt tròn hơn. |
| Đường (thắng caramel) | 80 g (khoảng 6 thìa canh) | |
| Nước (caramel) | 2 thìa canh + 2 thìa canh nước nóng | Phần nước nóng để hãm. |
| Cà phê đen pha sẵn | tuỳ chọn | Rưới khi ăn, kiểu Sài Gòn. |
Các bước làm
Thắng caramel đáy khuôn
- Cho đường và 2 thìa nước vào nồi nhỏ đáy dày, lửa vừa. Không khuấy, chỉ lắc nồi nhẹ khi đường bắt đầu đổi màu ở mép.
- Đường chuyển màu cánh gián nhạt, mùi thơm thơm như kẹo, chưa có mùi khét thì tắt bếp, rót ngay 2 thìa nước nóng vào (đứng xa, đường sẽ bắn và sôi trào), lắc cho đều. Chỉ cần nhớ một điều: nhiệt dư trong nồi còn làm đường sẫm thêm, nên tắt sớm một chút, đậm quá là đắng.
- Rót ngay vào đáy khuôn, mỗi khuôn khoảng 1 thìa cà phê, nghiêng cho phủ kín đáy. Caramel đông cứng rất nhanh nên làm gọn tay. Để nguội.
- Quét một lớp bơ mỏng hoặc dầu ăn lên thành khuôn để lúc úp bánh dễ tuột.
Pha hỗn hợp trứng sữa
- Đun sữa tươi với sữa đặc và muối, lửa nhỏ, khuấy tan. Đến khi sữa ấm nóng, có hơi bốc lên, mép nồi li ti bọt nhỏ (khoảng 60 °C) là tắt bếp. Đừng để sôi.
- Đập trứng và lòng đỏ vào âu, dùng đũa hoặc phới đánh nhẹ theo kiểu cắt ngang cho tan lòng, không đánh bông. Mỗi bọt khí đánh vào là một lỗ rỗ sau này.
- Rót từ từ sữa ấm vào trứng, vừa rót vừa khuấy nhẹ. Rót nhanh hoặc sữa nóng quá làm trứng chín lợn cợn.
- Thêm vani. Lọc hỗn hợp qua rây mịn hai lần, để loại màng trứng và dây chằng lòng đỏ.
- Để yên 10–15 phút cho bọt nổi lên, dùng thìa hớt sạch. Còn bọt nhỏ trên mặt thì dùng khăn giấy chấm nhẹ hoặc hơ nhanh bằng ngọn lửa bật lửa khò.
- Rót vào khuôn đến khoảng 90%. Rót sát mặt khuôn, chậm, không rót từ trên cao.
Cách 1: hấp
- Đậy từng khuôn bằng giấy bạc hoặc đĩa nhỏ. Bọc nắp nồi hấp bằng khăn sạch để hơi nước đọng không nhỏ xuống mặt bánh.
- Cho khuôn vào khi nước trong nồi đã sôi rồi hạ xuống lửa nhỏ nhất, nước chỉ sủi lăn tăn. Đậy nắp hé một khe nhỏ (kê một chiếc đũa).
- Hấp 20–25 phút tuỳ cỡ khuôn. Bánh chín khi lắc nhẹ khuôn, cả mặt bánh rung đều như thạch, không còn sóng sánh lỏng ở giữa; cắm tăm vào giữa rút ra không dính hỗn hợp lỏng.
- Tắt bếp, để bánh trong nồi thêm 5 phút rồi mới lấy ra.
Cách 2: nướng cách thuỷ
- Xếp khuôn vào khay sâu, rót nước nóng vào khay đến khoảng nửa chiều cao khuôn. Nước bao quanh giữ cho nhiệt quanh bánh không vượt quá điểm sôi.
- Nướng 150 °C khoảng 35–45 phút, đặt khay ở tầng giữa. Kiểm tra như cách hấp. Mặt bánh nướng có màu ngà mịn, đẹp hơn bánh hấp.
Làm lạnh và úp bánh
- Để bánh nguội rồi cho tủ lạnh ít nhất 3 giờ, tốt nhất qua đêm. Caramel sẽ tan một phần thành nước sốt.
- Lấy dao mỏng lách quanh thành khuôn, úp đĩa lên miệng khuôn, lật ngược, lắc nhẹ. Bánh rơi xuống, caramel chảy tràn.
Lỗi hay gặp và cách sửa
| Lỗi | Vì sao | Cách sửa |
|---|---|---|
| Rỗ tổ ong bên trong và mặt | Lửa to, nước sôi mạnh; nướng nhiệt cao | Lửa nhỏ nhất, hé vung; lò 140–150 °C có nước cách thuỷ |
| Mặt lỗ chỗ, có bọt | Đánh trứng bông, không hớt bọt | Đánh nhẹ kiểu cắt, lọc hai lần, để yên rồi hớt bọt |
| Mặt bánh đọng nước, lõm | Hơi nước nhỏ từ nắp xuống | Đậy giấy bạc từng khuôn, bọc khăn nắp nồi |
| Bánh không đông, sệt ở giữa | Chưa đủ thời gian, hoặc quá nhiều sữa so với trứng | Hấp thêm 5 phút; giữ tỷ lệ khoảng 1 trứng cho 100–120 ml chất lỏng |
| Tanh mùi trứng | Không lọc, thiếu vani hoặc vỏ chanh | Lọc kỹ bỏ dây chằng lòng đỏ, thêm vani |
| Caramel đắng | Thắng quá màu | Tắt bếp khi vừa màu cánh gián nhạt, nhiệt dư sẽ làm đậm thêm |
| Caramel cứng dính đáy khuôn, không chảy | Ăn ngay khi bánh còn ấm, hoặc thiếu nước hãm | Để lạnh qua đêm; thêm nước nóng khi thắng |
| Úp ra bánh vỡ | Không lách thành khuôn, bánh còn ấm | Để lạnh hẳn, lách dao quanh mép, bôi dầu khuôn từ đầu |
Biến tấu và cách ăn
- Kiểu Sài Gòn: úp bánh ra ly, thêm đá bào, rưới cà phê đen. Vị đắng cà phê cân lại độ ngọt béo.
- Kiểu Hà Nội: caramen ăn mát, xúc trong khuôn nhôm nhỏ, có khi kèm sữa chua hay chè. Bánh hơi chắc hơn kiểu Nam.
- Flan lá dứa: thay 100 ml sữa tươi bằng nước cốt lá dứa xay lọc.
- Flan nước cốt dừa: thay một nửa sữa tươi bằng nước cốt dừa, bánh thơm béo kiểu miền Tây.
- Flan bí đỏ, flan khoai môn: xay nhuyễn 150 g bí hoặc khoai đã hấp chín với sữa, bớt 100 ml sữa tươi, lọc kỹ.
- Flan phô mai: đánh tan 100 g phô mai kem với sữa ấm trước khi trộn trứng. Bánh đặc như bánh phô mai.
- Bánh flan ít ngọt: bớt sữa đặc còn 120 g, bù 70 ml sữa tươi.
Trứng phải chín: nếu nghi ngờ, cắm nhiệt kế vào giữa bánh, đạt khoảng 71–80 °C là trứng đã chín an toàn mà vẫn mịn.
Bảo quản
- Bánh để trong khuôn, phủ màng bọc, giữ ngăn mát 3–4 ngày. Từ ngày thứ hai caramel tan nhiều hơn, ngon hơn.
- Không để ngoài nhiệt độ phòng quá 2 giờ: trứng sữa là môi trường vi khuẩn rất ưa.
- Không nên cấp đông, khi rã bánh chảy nước và mất mịn.
- Không hâm lại. Muốn ăn ấm thì ăn ngay sau khi hấp nguội bớt, lúc đó caramel chưa tan hết.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao bánh flan bị rỗ?
Phần lớn do lửa quá to làm hỗn hợp sôi bên trong, sinh bọt rồi chín cứng. Hấp lửa nhỏ nhất, hé vung, nước chỉ sủi lăn tăn; đánh trứng nhẹ, lọc hai lần và hớt bọt trước khi hấp.
Hấp bánh flan bao nhiêu phút?
Khuôn khoảng 100 ml hấp 20–25 phút lửa nhỏ. Đừng chỉ đếm phút: lắc khuôn thấy mặt rung đều như thạch, giữa không còn lỏng là chín.
Bánh flan và caramen khác nhau không?
Là cùng một món. Miền Nam gọi bánh flan theo tiếng Pháp, miền Bắc gọi caramen theo lớp đường thắng ở đáy. Cách làm cơ bản giống nhau, chỉ khác độ ngọt và cách ăn kèm.
Làm bánh flan có cần sữa đặc không?
Không bắt buộc. Sữa đặc cho vị ngọt béo quen thuộc; có thể thay bằng sữa tươi và đường, khoảng 60–80 g đường cho 500 ml sữa. Bánh sẽ nhẹ vị hơn.
Vì sao caramel không chảy ra khi úp bánh?
Caramel cần thời gian để hút ẩm từ bánh và tan thành sốt. Để bánh lạnh ít nhất 3 giờ, tốt nhất qua đêm; khi thắng nhớ thêm nước nóng hãm để lớp đường không quá cứng.