Kim chi cải thảo làm ở nhà gồm ba việc: muối cải cho mềm dẻo, trộn sốt ớt với hồ bột nếp, rồi ủ cho lên men chua. Làm mất khoảng 3–4 tiếng (phần lớn là chờ cải ngấm muối), ủ ngoài 1–2 ngày rồi cất tủ lạnh. Bước dễ hỏng nhất là muối cải: thiếu muối thì kim chi ra nước, nhạt, nhanh nhũn; quá tay thì mặn chát, không cứu được.
Kim chi là gì, khác dưa cải Việt ở đâu
Kim chi là món rau muối lên men của Hàn Quốc; loại phổ biến nhất là kim chi cải thảo (baechu-kimchi). Giống dưa cải Việt ở chỗ đều nhờ vi khuẩn lactic làm chua. Khác ở ba điểm: cải được muối "khô" bằng muối hạt chứ không ngâm trong nhiều nước; có lớp sốt ớt bột, tỏi, gừng, nước mắm hoặc mắm tép bọc từng lá; và được ủ ở nhiệt độ thấp, chua chậm, nhiều tầng vị.
Cách làm dưới đây là cách phổ biến được nhiều nhà Việt điều chỉnh cho nguyên liệu dễ mua ở chợ, siêu thị.
Nguyên liệu cho một mẻ ăn khoảng 2 tuần (nhà 4 người)
| Nguyên liệu | Định lượng | Ghi chú / thay thế |
|---|---|---|
| Cải thảo | 2 bắp (khoảng 2–2,5 kg) | Bắp chắc, nặng tay, lá trong vàng nhạt |
| Muối hạt (muối cải) | 150–180 g | Muối hạt to; muối tinh dễ làm cải mặn không đều |
| Bột gạo nếp | 2 thìa canh (khoảng 20 g) | Nấu hồ với 250 ml nước; bột gạo tẻ cũng được |
| Ớt bột Hàn (gochugaru) | 60–80 g (khoảng 6–8 thìa canh) | Thay bằng ớt bột Việt thì dùng 1/3 lượng vì cay hơn nhiều, màu cũng sẫm hơn |
| Tỏi | 1 củ to (khoảng 40 g) | Băm hoặc xay |
| Gừng | 1 khúc 3 cm (15 g) | |
| Hành tây | 1/2 củ | Xay cùng tỏi gừng cho sốt ngọt tự nhiên |
| Nước mắm | 3 thìa canh (45 ml) | Nhiều nhà Hàn dùng mắm tép muối; nước mắm Việt cho vị gần giống |
| Đường | 1–2 thìa canh | Hoặc nửa quả lê xay |
| Củ cải trắng | 300 g | Thái sợi |
| Hẹ | 1 nắm (100 g) | Cắt khúc 3 cm |
| Hành lá | 4–5 cây | Cắt khúc |
Định lượng tham khảo, nêm lại theo khẩu vị. Đeo găng tay khi trộn sốt — ớt bột làm rát tay nhiều giờ. Dùng hộp thuỷ tinh hoặc hộp nhựa thực phẩm có nắp; không dùng hộp kim loại.
Muối cải thảo: bước quyết định
- Bổ cải. Bỏ vài lá ngoài dập úng. Dùng dao rạch một đường ở gốc bắp (khoảng 5–7 cm), rồi dùng tay xé đôi theo đường rạch — xé thì lá không bị dao cắt vụn. Bắp to thì xé tiếp thành bốn.
- Nhúng nước. Nhúng từng phần cải vào chậu nước cho ướt đều, để muối bám.
- Rắc muối vào từng lá. Vén từng lá, rắc muối chủ yếu ở phần cuống trắng dày, phần lá xanh chỉ rắc ít. Phần lõi lá non rắc nhẹ tay hơn.
- Ủ muối 2–3 tiếng. Xếp cải mặt cắt ngửa lên trong chậu. Sau 1–1,5 tiếng thì lật cải, đảo trên xuống dưới cho ngấm đều.
- Kiểm tra độ ngấm. Bẻ thử cuống trắng ở bẹ dày nhất: uốn cong được thành vòng mà không gãy là đủ. Còn gãy giòn "tách" thì ủ thêm 30 phút. Đáy chậu lúc này có khá nhiều nước rỉ ra.
- Rửa và để ráo. Rửa cải 3 lượt nước, vừa rửa vừa vạch lá cho trôi muối thừa. Nếm một miếng cuống: mặn nhẹ như dưa chuột muối là vừa. Úp ngược cải lên rổ, để ráo ít nhất 30–60 phút. Cải ướt sũng sẽ làm sốt loãng, kim chi ra nước.
Làm sốt và trộn kim chi
- Nấu hồ nếp. Khuấy bột nếp với 250 ml nước lạnh, đun lửa nhỏ, khuấy liên tục. Khi hỗn hợp chuyển từ trắng đục sang trong, sánh như cháo loãng và nổi bóng lớn lục bục là xong. Tắt bếp, cho đường vào khuấy, để nguội hẳn. Hồ giúp sốt bám vào lá và là "thức ăn" cho vi khuẩn chua.
- Trộn sốt. Xay tỏi, gừng, hành tây. Cho vào hồ nguội cùng ớt bột, nước mắm, trộn đều. Để 10 phút cho ớt nở, sốt chuyển màu đỏ tươi, sánh như tương ớt.
- Trộn rau phụ. Cho củ cải sợi, hẹ, hành lá vào sốt, trộn nhẹ. Nếm: sốt phải mặn, cay, đậm hơn mức ăn được — vì cải sẽ hút bớt.
- Phết sốt. Lấy từng phần cải, vén từng lá phết sốt lên, phần cuống nhiều hơn phần lá. Cuối cùng gập đôi phần cải, dùng lá ngoài cùng quấn quanh cho gọn.
- Xếp hộp. Xếp chặt cải vào hộp, ấn cho không còn khoảng trống. Tráng âu sốt bằng 2–3 thìa nước, đổ lên trên. Đặt một lá cải ngoài phủ lên mặt, ấn sát. Chừa trống khoảng 1/5 hộp vì kim chi sẽ sủi bọt, nở lên.
Ủ chua: nhìn bọt, ngửi mùi
Để hộp ở nhiệt độ phòng (25–30 °C) khoảng 12–24 giờ mùa nóng, 1–2 ngày mùa mát. Dấu hiệu kim chi đã "chạy": mở nắp nghe xèo nhẹ, có bọt khí li ti nổi trong nước sốt, ngửi thấy mùi chua thoảng bên cạnh mùi tỏi ớt. Lúc đó chuyển vào ngăn mát. Kim chi tiếp tục chua chậm trong tủ lạnh; nhiều người thấy ngon nhất từ ngày thứ 5–7 trở đi.
Ăn ngay sau khi trộn (kim chi tươi, chưa lên men) cũng được, vị giống nộm cay.
Lỗi hay gặp khi làm kim chi
| Biểu hiện | Nguyên nhân | Cách sửa / phòng |
|---|---|---|
| Kim chi ra nhiều nước, nhạt, sốt trôi | Cải muối chưa đủ; rửa xong chưa để ráo | Uốn thử cuống trước khi rửa; để ráo đủ 30–60 phút |
| Mặn chát | Ủ muối quá lâu hoặc rửa sơ | Rửa 3 lượt, nếm cuống; lần sau giảm thời gian muối |
| Đắng | Ớt bột kém chất lượng; quá nhiều gừng, tỏi để lâu | Dùng ớt bột mới, giảm gừng |
| Cải mềm nhũn sau một tuần | Ủ ngoài quá lâu khi trời nóng; ít muối | Rút ngắn thời gian ủ ngoài; bảo quản lạnh sớm |
| Màu thâm, nâu | Thay ớt bột Hàn bằng ớt bột Việt rang | Dùng ớt bột Hàn hoặc ớt tươi xay pha ít ớt bột |
Kim chi có mùi chua nồng mạnh là bình thường. Nhưng có mốc lông màu xanh, đen, hồng hoặc mùi thối khác hẳn mùi chua thì bỏ.
Biến tấu và ăn kèm
- Kim chi củ cải (kkakdugi): củ cải trắng cắt hạt lựu cỡ 2 cm, bóp muối 30 phút, trộn sốt như trên. Giòn và nhanh chua.
- Kim chi dưa leo: dưa leo khía chữ thập, nhồi hẹ trộn sốt. Ăn trong vài ngày.
- Kim chi chay: bỏ nước mắm, thay bằng nước tương hoặc muối, thêm nấm.
- Ăn với cơm trắng, thịt nướng, thịt luộc. Kim chi chua kỹ dùng nấu canh kim chi đậu phụ thịt heo, xào cơm chiên kim chi, làm bánh kim chi.
Ở bữa cơm Việt, kim chi có thể đứng chỗ của dưa cải: ăn kèm cá kho, thịt rang. Nhưng đừng nấu canh dưa kiểu Việt bằng kim chi — sốt ớt và tỏi làm canh nặng mùi.
Bảo quản
- Ngăn mát (khoảng 2–4 °C): ăn ngon 2–4 tuần, chua dần theo thời gian. Kim chi càng chua càng hợp để nấu.
- Luôn ấn kim chi chìm trong nước sốt, đậy kín; mùi rất dễ lan sang đồ khác trong tủ.
- Dùng đũa, kẹp sạch; lấy ra một phần vừa ăn, không đưa cả hộp ra ngoài lâu.
Kim chi có khá nhiều muối; người huyết áp cao hoặc đang ăn nhạt nên ăn lượng nhỏ.
Câu hỏi thường gặp
Muối cải thảo làm kim chi bao lâu?
Thường 2–3 tiếng, lật giữa chừng. Bẻ cuống trắng thấy uốn cong được mà không gãy là đủ, rồi rửa 3 lượt và để ráo.
Không có ớt bột Hàn Quốc làm kim chi được không?
Được, nhưng ớt bột Việt cay hơn nhiều và màu sẫm hơn. Dùng khoảng 1/3 lượng, có thể pha thêm ớt tươi xay hoặc ớt chuông đỏ xay để lấy màu.
Vì sao kim chi bị ra nước và nhạt?
Hay gặp nhất là cải muối chưa đủ, cuống còn giòn, hoặc rửa xong chưa để ráo. Cải còn nhiều nước sẽ nhả ra pha loãng sốt.
Kim chi làm xong để ngoài bao lâu?
Khoảng 12–24 giờ khi trời nóng, 1–2 ngày khi trời mát, cho tới khi có bọt khí và mùi chua thoảng; sau đó cất ngăn mát.
Kim chi chua quá thì làm gì?
Kim chi chua kỹ không hỏng mà chuyển sang hợp để nấu: canh kim chi đậu phụ, cơm chiên kim chi, bánh kim chi, xào thịt. Muốn kim chi mới chậm chua thì cất ngăn mát sớm và giữ kim chi ngập trong sốt.
Hồ bột nếp trong kim chi để làm gì?
Hồ giúp sốt ớt bám đều vào lá cải và cung cấp tinh bột cho vi khuẩn chua hoạt động. Không có bột nếp có thể dùng bột gạo tẻ.