Gỏi gà xé phay là thịt gà luộc xé sợi to, trộn hành tây giòn ngọt, rau răm, chanh, muối tiêu hoặc nước mắm, ăn mát miệng mà vẫn đậm. Làm cho 4 người mất chừng 1 tiếng, phần lớn là chờ gà chín và nguội. Hai thứ quyết định ngon dở là thịt gà còn ẩm mềm khi xé, và hành tây đã hết hăng mà vẫn giòn.
Nguyên liệu cho 4 người
Định lượng tham khảo, nêm lại theo khẩu vị nhà mình.
| Nguyên liệu | Định lượng | Ghi chú / thay thế |
|---|---|---|
| Gà ta | 1 con 1,3–1,5 kg | Hoặc 2 đùi góc tư và 1 ức (khoảng 1 kg) |
| Hành tây | 2 củ (khoảng 400 g) | Chọn củ chắc, vỏ khô |
| Rau răm | 1 bó lớn (50–60 g) | Chỉ lấy lá và ngọn non |
| Lá chanh non | 6–8 lá | Thái chỉ thật mảnh, tuỳ chọn |
| Chanh | 3 trái | Khoảng 5 thìa canh nước cốt |
| Gừng, hành tím | 1 nhánh gừng, 2 củ hành | Để luộc gà |
| Muối | 1,5 thìa cà phê | Chia luộc và trộn |
| Tiêu đen xay | 1 thìa cà phê | Xay mới thì thơm hơn |
| Đường | 2 thìa canh | |
| Nước mắm | 2 thìa canh | Bỏ nếu làm kiểu muối tiêu chanh |
| Ớt hiểm | 2–3 trái | Thái lát |
| Đậu phộng (lạc) rang, hành phi | 3 thìa canh mỗi thứ | Rắc lên mặt |
| Bánh phồng tôm hoặc bánh tráng mè | Vừa đủ | Xúc gỏi |
Luộc gà kiểu ngâm cho thịt ẩm
Gà để xé gỏi cần thịt mọng, xé ra sợi mềm. Luộc sôi sùng sục suốt thời gian thì phần ức khô bã trước khi đùi kịp chín. Cách luộc nửa nấu nửa ngâm giải quyết chuyện này.
- Gà làm sạch, cắt bỏ mỡ thừa, thấm khô bằng giấy. Không cần đem rửa dưới vòi.
- Đun lượng nước vừa ngập gà với gừng đập dập, hành tím nướng và 1 thìa cà phê muối. Khi nước sôi, thả gà vào.
- Chờ nước sôi lại thì hạ lửa thật nhỏ, mặt nước chỉ hơi rung, có vài bọt nhỏ. Vớt bọt. Giữ như vậy 15 phút với gà 1,3–1,5 kg.
- Tắt bếp, đậy kín nắp, ngâm gà trong nồi nước nóng thêm 20–25 phút. Nhiệt còn lại làm chín đều tới xương mà thịt không bị co rút mạnh.
- Thử chín: xiên vào khớp đùi, nước rỉ ra trong, không còn hồng; nếu có nhiệt kế thì chỗ dày nhất đạt 74 °C. Chưa đạt thì bật lửa nhỏ thêm 5 phút.
- Vớt gà ngâm vào nước lạnh có đá khoảng 10 phút cho thịt săn, da giòn. Nước luộc giữ lại nấu cháo hoặc canh.
Xử lý hành tây cho hết hăng mà vẫn giòn
Gỏi này hành tây là chính, không phải phụ, nên làm kỹ một chút.
- Thái theo thớ. Cắt đôi củ hành theo chiều từ đầu xuống rễ, rồi thái mỏng cũng theo chiều đó (dọc thớ). Sợi hành giữ giòn lâu hơn, ít ra nước hơn thái ngang thành khoanh tròn.
- Ngâm lạnh có giấm. Ngâm hành vào bát nước đá pha 1 thìa canh giấm (hoặc nước cốt chanh) 10–15 phút. Vị hăng cay của hành tây đến từ các hợp chất lưu huỳnh tan được trong nước; ngâm lạnh rửa trôi một phần và giữ hành giòn, chút axit làm vị hăng dịu hơn.
- Vắt ráo. Vớt hành ra, để ráo hoặc thấm khăn. Hành còn ướt sẽ làm loãng nước trộn.
- Nếm thử một sợi: còn cay nhẹ, ngọt, giòn sần sật là vừa. Ngâm quá lâu (hơn 30 phút) hành mất ngọt, mềm.
Xé gà và trộn gỏi
- Xé. Gà ráo, lột da (giữ lại thái chỉ nếu nhà thích da), gỡ thịt khỏi xương. Xé theo thớ thành sợi cỡ đầu đũa đến ngón tay út. Sợi to mới ra kiểu "xé phay", nhai có miếng; xé quá nhỏ thì gỏi thành bông như ruốc.
- Ướp thịt trước. Đây là bước nhiều người bỏ qua nên gỏi nhạt nhẽo. Trộn thịt gà với ½ thìa cà phê muối, ½ thìa cà phê tiêu, 1 thìa canh đường, 2 thìa canh nước cốt chanh. Để 10 phút cho thịt thấm.
- Pha nước trộn. 2 thìa canh nước mắm, 1 thìa canh đường, 3 thìa canh nước cốt chanh, tỏi ớt băm. Khuấy tan, nếm thấy chua trước, mặn ngọt sau.
- Trộn. Cho hành tây, rau răm, lá chanh thái chỉ, ớt vào thau thịt gà. Rưới nước trộn, dùng tay (đeo găng) bóp nhẹ cho hành, rau và thịt quyện vào nhau. Không bóp mạnh: rau răm dập sẽ thâm và đắng.
- Nêm lần cuối. Nếm một miếng có đủ gà, hành, rau. Thiếu chua thì thêm chanh, thiếu mặn thêm chút muối, rồi rắc tiêu, đậu phộng, hành phi.
Lỗi hay gặp và cách sửa
| Lỗi | Vì sao | Cách sửa |
|---|---|---|
| Thịt ức khô, bã | Luộc sôi mạnh, luộc lâu | Luộc lửa nhỏ rồi ngâm; dùng nhiều thịt đùi hơn ức |
| Gỏi hăng, cay xé | Hành tây không ngâm | Ngâm nước đá có giấm 10–15 phút |
| Gỏi nhạt dù nước trộn đậm | Thịt chưa ướp, chỉ có nước bám ngoài | Ướp muối tiêu chanh 10 phút trước khi trộn |
| Rau răm thâm, đắng | Trộn quá sớm, bóp mạnh | Trộn trước khi ăn 5–10 phút, bóp nhẹ |
| Đĩa gỏi đọng nước | Hành chưa ráo, để lâu | Vắt ráo hành, làm vừa đủ ăn một bữa |
Biến tấu theo vùng và ăn kèm
- Muối tiêu chanh, không nước mắm: nhiều nhà ở Nam bộ chỉ trộn muối, tiêu, đường, chanh và rau răm, vị sạch, thơm mùi gà.
- Gà bóp rau răm (miền Trung): kiểu Quảng Nam, Hội An gần như cùng cách, gà xé bóp với hành tây, rau răm, muối tiêu chanh, ăn kèm bánh tráng nướng.
- Gỏi gà bắp cải: thêm bắp cải thái chỉ, cà rốt, trộn nước mắm chua ngọt; thịt ít hơn, rau nhiều hơn, hợp đãi đông người.
- Nộm gà miền Bắc: thường trộn với hoa chuối, rau răm, lạc rang, vừng, chấm nước mắm chua ngọt; miền Bắc gọi lạc thay đậu phộng.
Ăn kèm bánh phồng tôm chiên hoặc bánh tráng mè nướng để xúc. Nồi nước luộc gà nấu một nồi cháo trắng ăn chung là bữa trọn vẹn. Gỏi gà cũng hay có mặt trên mâm nhậu, đám tiệc vì làm trước được phần gà và hành.
Làm gỏi gà cho mâm đông người
Gỏi gà là món dễ làm trước nhất trong mâm tiệc, chỉ cần tách đúng phần việc:
- Trước 1 ngày: luộc gà, để nguội, xé sẵn, cất hộp kín ngăn mát. Pha nước trộn cất lọ riêng.
- Trước 1–2 tiếng: thái và ngâm hành tây, vắt ráo, cất ngăn mát. Nhặt rau răm, rửa, để ráo trong rổ phủ khăn.
- Trước khi dọn 10 phút: ướp thịt với muối tiêu chanh, rồi trộn với hành, rau và nước trộn.
Với 10 người, tính khoảng 2 con gà (hoặc 2,2–2,5 kg đùi và ức), 4–5 củ hành tây, 2 bó rau răm. Chia làm hai thau trộn: trộn một lần cả mâm dễ làm thịt nát, rau dập.
Nồi nước luộc gà đừng đổ đi. Lọc lại, vớt bớt mỡ, nấu cháo gà với một nắm gạo rang, hoặc làm nước dùng cho canh bí, canh rau. Phần xương còn lại sau khi xé có thể ninh thêm 30 phút cho nước ngọt hơn.
Bảo quản và hâm lại
- Gỏi đã trộn nên ăn hết trong bữa; để lâu hành ra nước, rau răm thâm.
- Gà luộc xé chưa trộn cất hộp kín ngăn mát, dùng trong 2 ngày. Hành tây thái sẵn cất hộp riêng, dùng trong 1 ngày.
- Không để gỏi gà ngoài nhiệt độ phòng quá 2 tiếng, nhất là ngày nóng.
- Gỏi không hâm. Gà để tủ lạnh lấy ra để ngoài 15 phút cho bớt lạnh rồi trộn, thịt sẽ mềm hơn.
Câu hỏi thường gặp
Gà xé phay là gì?
Là gà luộc xé thành sợi to theo thớ thịt, trộn với hành tây, rau răm, chanh, muối tiêu hoặc nước mắm. Món phổ biến ở miền Nam và miền Trung, ăn kèm bánh phồng tôm hay bánh tráng.
Làm sao cho hành tây trộn gỏi bớt hăng?
Thái hành theo chiều dọc thớ rồi ngâm nước đá có pha chút giấm hoặc chanh 10–15 phút, sau đó vắt ráo. Hành sẽ bớt cay hăng mà vẫn giòn ngọt.
Luộc gà làm gỏi sao cho thịt không khô?
Thả gà vào nước sôi, khi sôi lại hạ lửa thật nhỏ 15 phút rồi tắt bếp, đậy nắp ngâm thêm 20–25 phút. Xong ngâm nước đá cho thịt săn. Thịt chín đều mà vẫn mọng.
Gỏi gà trộn nước mắm hay muối tiêu chanh?
Cả hai đều phổ biến. Muối tiêu chanh cho vị thanh, thơm mùi gà; nước mắm chua ngọt đậm đà hơn, hợp khi có thêm bắp cải. Dù trộn kiểu nào cũng nên ướp thịt gà trước 10 phút.
Gỏi gà để được bao lâu?
Gỏi đã trộn nên ăn ngay trong bữa. Gà xé và hành tây cất riêng trong ngăn mát thì giữ được 1–2 ngày, khi ăn mới trộn.